#

​Tất cả các loại khăn vấn đội trên đầu trong thế giới Islam gọi là Serban hay Turban, Chăm Nam bộ hay Chăm Kampuchia gọi là Sal, còn Chăm Ninh Thuận hay Bình Thuận gọi là “khen jram”. Khen jram, là loại khăn vấn đầu có hai tua đỏ ở hai bên (bruei tangi bhong), hàng ngày Acar thường vấn thêm một lớp bên ngoài “khen halang”. Đặc biệt “khen halang” không được vấn khi vào thánh đường, phải lấy xuống để trên vai. Khi nào đi ra ngoài (ra khỏi thánh đường) thì mới dùng “khen halang”. Đây là nét văn hoá của Islam. “Khen halang” vấn bên ngoài là loại Serban của Rasullalah (S.A.W), đây là Sunnah thường thấy trong cách ăn mặc của người Islam. Vấn khăn trên đầu thì là Sunnah, các dân tộc khác nhau có nhiều kiểu vấn khăn khác nhau. Ngay cả các quốc gia Ả Rập (Arab) cũng có các kiểu vấn khăn riêng của mình. Tóm lại Islam không có quy chuẩn phải vấn khăn như thế nào mà chỉ vấn thế nào cho đẹp và phù hợp với văn hóa dân tộc.

#

Hồi giáo Awal chỉ có giáo sĩ (Acar) mới Solat (cầu nguyện) trực tiếp Allah, còn tín đồ Awal thông thường (Gahéh) thì không thực hiện Solat. Trong khi mọi tín đồ của Islam đều cầu nguyện trực tiếp Allah. Việc cạo đầu của giáo sĩ Acar Awal là nét Sunat của Islam. Tương tự, tín đồ Islam bình thường thì không cạo tóc, nhưng tín đồ theo học về tôn giáo (agama) nhất là những người học Tahfiz (học thuộc nguyên một cuốn Thiên kinh Koran) thì rất thường cạo tóc và họ không để tóc dài quá vài cm. Tín đồ Islam (nam) khi đi hành hương Haji (tháng 12 lịch Islam) hoặc làm Umrah (11 tháng còn lại) tại Makkah bắt buộc phải cắt tóc sát ngắn hoặc Sunat (không bắt buộc nhưng làm sẽ được ân phước), phải cạo toàn bộ tóc trên đầu bằng dao cạo.

#

Theo Ts.Putra PoDam cho biết, ông ta xuất thân từ làng Chăm theo Bani Awal thôn Bình Minh xã Phan Hòa, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận. Cả gia đình ông ta là người Chăm theo Bani Awal. Trong thời gian sinh sống làm việc tại Trường Đại học Tây Nguyên, ông ta cũng là tín đồ Bani Awal, hiện nay ông ta đang định cư tại Hoa Kỳ cũng tham gia sinh hoạt Hội Champa Bani Quốc tế do bà Từ Thị làm Chủ tịch. Ông cũng giải thích thêm, giấy CMND đăng ký tại tỉnh ĐăkLắk, do danh mục tôn giáo không có đạo Bani Awal mà chỉ có Islam và Balamon, là người Chăm Bani Awal nên ông phải chọn tôn giáo Hồi giáo (Islam). Cũng như trong thời gian nghiên cứu sinh tại Đại học Malaysia ông tham gia nhiều hoạt động xã hội ở nước sở tại và phụ trách Trưởng Ban Cộng đồng người Việt tại đây.

#

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội tác động lên hai mặt của đời sống con người; cộng đồng và cá thể, một nhu cầu tinh thần của các tín đồ, những người theo tôn giáo, một nhu cầu có tính cộng đồng, dân tộc, khu vực và nhân loại. Tôn giáo không chỉ là việc đạo mà còn là việc đời. Nó không chỉ liên quan đến thế giới tưởng tượng mai sau (thiên đường, địa ngục) mà còn ảnh hưởng đến đời sống thực tại của con người. Sinh hoạt tôn giáo gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa của mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc. Trong đó có Hồi giáo Bani Awal của dân tộc Chăm.

#

 Kalah (Kopiah) là loại chiếc mũ được sử dụng rộng rãi ở các tôn giáo độc thần như Do Thái giáo, Tin Lành, Công giáo, Islam hay Bani Awal, …Ở Indonesia, Brunei, Malaysia, Singapore, miền nam Philippines và miền nam Thailand, phổ biến nhất trong số những người đàn ông tín đồ Islam thường đội chiếc mũ Kopiah trong những dịp trang trọng như đám cưới, lễ Eid ul-Fitr và lễ Eid al-Adha (Waha). Bani Awal thường đội chiếc mũ Kalah Aia (Kopiah) lót bên trong đầu trước khi vấn khăn (serban) bên ngoài, điều này hoàn toàn giống vấn khăn dài (Serban atah) của tín đồ Islam trên thế giới. Nguồn gốc của Kopiah có thể được bắt nguồn từ fez, phổ biến từ đế chế Ottoman, sau đó lan sang Đông Nam Á và Quần đảo Malay. Kopiah đã trở thành một phần của trang phục truyền thống của người Malaysia gắn liền với tín đồ Islam. Hoàng gia Malaysia đã sử dụng Kopiah như một phần của quân phục kể từ dưới thời cai trị của Anh. Bani Awal thì Kalah chỉ được dùng cho giáo sĩ Acar chứ không dùng cho tín đồ bình thường.

#

India has been lit up in a dazzling display of lights and colors this week. Brightly colored rangoli designs are drawn at the entrances of homes and offices, which are decked in fairy lights. The celebrations were especially spectacular in Ayodhya city in northern Uttar Pradesh state, where over 900,000 earthen lamps were lit on the banks of the Saryu River as desk fell Wednesday. Hindus believe the city is the birthplace of the god Ram. In eastern Ahmedabad city in Gujarat state, devotees worshipped their account books as the festival also marks the start of the new Hindu financial year. The day was marked as Tihar, also known as Deepawali, in neighboring Nepal. There, the five-day celebrations began Tuesday and people thronged markets and shopped for marigold flowers, which hold huge cultural significance during the festival. On Wednesday, devotees celebrated dogs that are regarded as the guardian of the Hindu death god Yama.

#

Islam (tiếng Ả Rập là: al-'islām), có nghĩa là "vâng mệnh, quy phục Thượng Đế", mà ở Việt Nam thường gọi là Hồi giáo, người Chăm gọi “Asulam” là một tôn giáo Độc Thần. Đây là tôn giáo lớn thứ hai trên thế giới, sau Kitô giáo. Islam ra đời vào khoảng thế kỷ thứ 7 tại bán đạo Arab, Islam do Thiên sứ Muhammad sáng lập, nhưng đức tin của tín đồ Islam thì Islam bắt nguồn từ trước khi Thượng Đế (Allah) tạo ra Adam. Tất cả tôn giáo đều khởi nguồn từ tôn giáo thờ Thượng Đế mà người Việt Nam dù theo tôn giáo nào thì cũng từng nhắc đến “Ông Trời”. Trong thuyết Độc Thần, Thượng Đế không có danh xưng, người Do Thái gọi là Jehova, người Ả Rập gọi là Allah, người Mã Lai gọi là Tuhan, người Việt gọi là Chúa Trời, Thượng Đế, người Chăm gọi là Po. Để dễ hiểu ta hãy so sánh với từ Po của người Chăm thì Allah chính là Po, trong tiếng Chăm Po khi dùng để nói về Thần linh thì nó là một danh từ chung chứ không phải tên của một Đấng Thần linh.

#

Trong đời sống xã hội, tôn giáo là chủ đề luôn nhạy cảm, tranh luận tôn giáo rất dễ thu hút sự chú ý và dư luận trong nước cũng như cộng đồng quốc tế. Tôn giáo cũng là đề tài dễ bị lợi dụng về hành động gây chia rẽ đoàn kết dân tộc, gây mất ổn định tình hình khu vực. Năm 2020, Việt Nam đã công nhận 16 tôn giáo gồm 36 tổ chức (đính kèm).

#

Thánh đường, phiên nghĩa từ “Masjid” tiếng Ả Rập, là nơi thờ phụng, cầu nguyện của tín đồ Bani Islam (Hồi giáo) trên thế giới nói chung hay tín đồ Awal (Acar theo hệ phái Awal) nói riêng tại Việt Nam. Trong tiếng Anh, Masjid được viết là Mosque, và tiếng Pháp viết là Mosquée. Trong tiếng Chăm, “Masjid” được phiên âm thành: “Magik”. Tùy theo khu vực và vùng miền, tên gọi này xưng hô khác nhau như: Chăm Châu Đốc gọi là: Sâm Magik, Chăm Tây Ninh gọi là: Sang Magik, Chăm Bình Thuận, Ninh Thuận gọi là: Thang Magik. Tại Việt Nam, “Masjid” của Islam (Hồi giáo) tạm dịch là “Thánh đường”. Vì đa số tín đồ Kito giáo đã dùng từ “Nhà thờ”.

#

Từ khi thần dân Champa không còn chủ quyền trên mãnh đất Champa và phần còn lại của Panduranga vào năm 1832 thì hệ thống, cơ cấu tổ chức xã hội của dân tộc Chăm gần như bị tê liệt hoàn tàn. Đây là giai đoạn đen tối nhất mà xã hội Chăm không còn lối thoát, … chú không còn nhận cháu, anh không còn nhận em, hoàn toàn mất phương hướng. Giai đoạn này một số cuộc khởi nghĩa Champa mang tầm quốc tế đều do người Hồi giáo lãnh đạo, có thể kể đến như phong trào Katip Sumat (1833-1834), Katip Ja Thak Wa (1834-1835), Haji Les Kosem (1964 – 1975), … và một số giáo sĩ Chăm Awal (vai phải) và chức sắc Chăm Ahier (vai trái) gánh nặng trọng trách của dân tộc trên đôi vai và lèo lái con thuyền Champa đậu bến an toàn như ngày hôm nay.