Xét về thời điểm phát biểu vào giữa cuối năm 2021 lúc xã hội Chăm, các anh hùng Núp đang xuyên tạc về Bani, Awal và Islam, thì phát biểu trên rõ ràng theo phe cánh tả để kích động tôn giáo trong xã hội Chăm. Phát biểu trên để mua lòng cánh tả xhnv. Khi bài viết được đăng thì được phe tà giáo ủng hộ, hoan nghênh để tăng sĩ khí cho anh hùng Núp, lôi kéo Phụ nữ thất học, chống Hội đồng Sư cả Hồi giáo Bani, một tổ chức duy nhất của người Chăm được Chính phủ Cộng sản thành lập. So sánh sự giống nhau và khác nhau của hai hệ phái Bani và Islam là một so sánh khập khiểng, vì trên thế giới có trên 73 hệ phái khác nhau theo Islam. Thậm chí hiện nay rất nhiều Muslim tại Ả Rập sống trong tệ nạn xã hội, trai gái, đĩ điếm, rựu chè, cờ bạc, cướp bóc, giết người, …. Tín đồ, Islam Ả Rập, Islam Iran, Islam Irak, Islam Pakistan, Islam Indonesia, Malaysia và Islam Champa là hoàn toàn khác nhau. Đừng bắt Islam Champa đi theo Islam Ả Rập, vì mỗi dân tộc có một văn hóa riêng.

Hồi giáo (Islam) đã du nhập vào Champa từ khoảng cuối thế kỷ thứ IX theo con đường tơ lụa và phát triển tùy thuộc từng thời kỳ lịch sử của từng triều đại vua chúa Champa. Đặc biệt khởi sắc từ quốc vương Chế Mân, vị vua ảnh hưởng Hồi giáo khi bang giao với thế giới Melayu, và kết hôn với công chúa Tapasi Majapahit Indonesia. Cũng như vua Chế Bồng Nga, là một vị vua Hồi giáo, khi lên ngôi vua lấy niên hiệu là Sultan Zainal Abidin và cưới công chúa Siti Zubaidah Kelantan-Malaysia, từ đây Ngài đã chấn hưng nhà nước Champa từ một quốc gia suy đồi trở nên hùng mạnh. Đặc biệt, Ngài Sunan Ampel, được vua Champa phái sang đảo Jawa truyền bá Islam và cải đạo cho các tín đồ Hindu. Tiếp theo vua Bố Trì trì, lấy niên hiệu Sultan Wan Abu Abdullah là vị vua Hồi giáo trong danh sách gia phả tại Kelantan-Malaysia. Các giai đoạn sau này như vua Kabrah đến Malaysia và việc gả em gái là công chúa Po Sah Ina kết hôn với Po Haniim Per, người Hồi giáo gốc Malay. Po At, vị vua Hồi giáo đã từng gửi lực lượng 400 thuyền chiến Champa sang giúp Sultan xứ Johor để tấn công quân Bồ Đào Nha ở Melaka-Malaysia. Po Rome chính thức người có danh phận, là thành viên của dòng dõi vương triều theo Hồi giáo tại Malaysia, khi kết hôn với công chúa Hồi giáo, chính thức mang tên Thánh Nik Mustafa, tên đầy đủ là: Nik Mustafa Bin Wan Abul Muzaffar Waliyullah. Và vua trị vì tiểu vương quốc Kelantan - Malaysia hôm nay là dòng giỏi của vua Po Rome. Tiếp nối cha ông, các vị như Cei Brei, Tuan Phaow, Katip Sumat, Katip Ja Thak Wa, Thiếu Tướng Les Kosem, Ts.Putra Podam, Ts.Basiron… tín đồ Chăm Bani Islam, Bani Awal ở Kampuchia, Champa và Việt Nam ngày nay tiếp tục gìn giữ mối quan hệ mật thiết giữa Champa và Malaysia nói riêng, giữa Champa với thế giới Malayu và thế giới Hồi giáo nói chung.

Thế kỷ XXI, nhiều sinh viên Chăm sang du học tại các quốc gia thuộc Ả Rập, Indonesia, Malaysia, Singapore, Brunei, Thái Lan, Campuchia, …trong đó có Ts. Putra Podam và Ts. Basiron tốt nghiệp tại Malaysia. Ngày nay, Champa và Hồi giáo (Islam) vẫn giữ mối quan hệ mật thiết với thế giới Melayu, thế giới Ả Rập nói riêng và thế giới Hồi giáo (Islam) nói chung.

Theo Champaka cuốn thứ 12, “Vương quốc Champa: Lịch sử 33 năm cuối cùng 1802-1835” của Pgs. Ts. Po Dharma, và các nhà khoa học Tây phương, khẳng định Champa đã bị vua Minh Mệnh, triều đình Huế, diệt chủng và xóa Champa khỏi bản đồ thế giới vào năm 1832, và sáp nhập toàn bộ đất đai của vương quốc Champa vào lãnh thổ Việt Nam.

- Theo lịch sử tôn giáo tại Champa, thì dân tộc Chăm chỉ tiếp nhận hai tôn giáo lớn: Balamon (Ấn Độ) vào thế kỷ 2, và Islam (Ả Rập) từ thế kỷ 9. Sau khi Vijaya (Đồ Bàn) sụp đổ vào năm 1471 (thế kỷ 15) thì Balamon bị tàn lụi ở Champa và cả Đông Nam Á. Islam có cơ hội phát triển mạnh và cực thịnh vào thế kỷ 17. Triều đại vua Po Rome đã hòa giải hai tôn giáo lớn “Balamon” và “Islam” thành tôn giáo “Awal” và “Ahier” cùng thờ phụng chung Thánh Allah, và cũng từ thế kỷ 17 này, Hồi giáo trở thành Quốc giáo tại Champa.

Trong tiếng Ả Rập, “Bani” chỉ mang nghĩa “đạo”, và từ này được ghi trong Thiên kinh Koran. Ví dụ: Bani Islam (đạo Islam), Bani Israel (đạo Do Thái), Bani Awal (đạo Awal), …từ “Bani” trong tiếng Ả Rập tương đương với từ “Agama” trong tiếng Sanskrit mà người Chăm thường dùng trước đó như: Agama Islam (đạo Islam), Agama Israel (đạo Do Thái), Agama Awal (đạo Awal), …

Bani có nghĩa đầu tiên là đạo, thường dùng để chỉ người mới nhập đạo, người có đạo, hay người có đức tin với thượng đế Allah. Như Bani Islam (tín đồ theo đạo Islam), Bani Jawa (người Jawa theo đạo mới, hay người Hồi giáo Jawa, và đơn giản chỉ gọi Jawa). Bani Chăm (Người Chăm theo đạo mới Islam và thờ phượng Allah), Bani Awal (Người Chăm theo Hồi giáo từ sơ khai “Awal” thờ phượng Allah).

Allah trong tiếng Ả Rập (Arabic) để chỉ định Thiên Chúa, Đức Chúa Trời, Thượng Đế, Đấng Tối Cao, Chúa Tể, … Ông Trời (tiếng Việt); Po (tiếng Chăm); Jehova (Do Thái); Tuhan (Indonesia),… Danh từ Allah thường chỉ dành riêng cho tín đồ Bani Islam hay Bani Awal. Allah (swt): SWT là viết tắt của "Subhanahu Wa Ta'ala" có nghĩa: “Vinh Quang Thượng Đế, Đấng Quyền Lực Tối cao”. Thượng đế Allah trong Thiên kinh Koran xuất hiện nhiều tên gọi khác nhau. Trong bài này Putra Podam chỉ giới thiệu một số tên gọi: Allah, Allaha, Allahi, Allahu, … (Đây là phiên âm Quốc tế). Tuy nhiên khi chữ Ả Rập (Arabic) được sáng tạo thành chữ Jawi, Jawi Mã Lai hay Jawi Champa,… thì một số chữ cái thay đổi theo cho phù hợp tiếng nói của mỗi dân tộc, quốc gia.

Agama Awal (Bani Awal) là một hệ phái theo đạo Awal mà giới đại diện là Acar. Acar là những người đại diện cho dòng họ để tu hành, trao dồi thiên kinh Koran, … Acar theo hệ phái tôn giáo: Nì Awal không bao giờ ăn thịt heo, thịt chó, hay những thịt động vật là Haram. Nhưng ngược lại tín đồ của họ là những đối tượng Gahéh (thường dân), nhiều thành phần thường dân này sống không Đức tin, sống lạc lối, nên không ai có quyền ngăn cấm họ, nghĩa là đối tượng thường dân có quyền rựu bia, ăn thịt heo, ăn thịt chó và ăn cả những thứ Halal và Haram đều được.Do đó, tín đồ thường dân không phải là đối tượng đại diện cho một tôn giáo.

Thiên kinh mà Giáo sĩ (Acar) đang dùng hiện nay là Thiên kinh Koran của Bani Islam, bởi Thiên kinh viết bằng chữ Ả Rập, và nội dung là tiếng Ả Rập. Do đó Giáo sĩ (Acar) phải học chữ Ả Rập để đọc Thiên kinh Koran, nhưng thực tế hiện nay Acar vẫn không hiểu nội dung Thiên kinh nói gì (Vì Acar không học tiếng Ả Rập). Acar đọc Thiên kinh Koran không giống tín đồ Bani Islam, mà Giáo sĩ (Acar) đọc Thiên kinh theo giọng Chàm. Cũng như người Chăm đang nói tiếng Việt bằng giọng Chàm.