1. Giới thiệu
Trong bối cảnh bảo tồn và phát triển chữ viết truyền thống của người Cham, việc ứng dụng công nghệ vào chuyển tự và chuẩn hóa chữ viết là một bước tiến quan trọng. Champa.one trân trọng giới thiệu ứng dụng chuyển tự Rumi Cham sang chữ Thrah (Akhar Thrah). Công cụ này được kế thừa từ nền tảng do Website Kauthara.org giới thiệu từ năm 2015 với font Cham Thrah. Sau hơn 10 năm phát triển, hệ thống đã được nâng cấp và tích hợp trên tên miền mới: Champa.one.
Ứng dụng không chỉ phục vụ nhu cầu chuyển tự mà còn góp phần bảo tồn, phổ biến và chuẩn hóa chữ viết Thrah Cham trong cộng đồng. Nền tảng chuyển tự sử dụng bộ Rumi Cham 2000 do TS. Putra Podam cải tiến và kế thừa, bao gồm cả dạng chuẩn và mở rộng.
2. Ứng dụng: Cham Rumi - Thrah Transliterator
Ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator cho phép người dùng nhập văn bản bằng Rumi Cham và tự động chuyển đổi sang chữ Thrah tương ứng một cách nhanh chóng và chính xác. Hệ thống được thiết kế thân thiện, dễ sử dụng, phù hợp cho cả người mới bắt đầu lẫn người đã quen với chữ viết Thrah Cham.
Các tính năng chính của ứng dụng bao gồm: chuyển tự theo chuẩn Rumi Cham 2000, bảo đảm tính thống nhất và khoa học; hiển thị chữ Thrah Unicode theo thời gian thực ngay khi nhập liệu; tùy chọn font chữ và kích thước hiển thị nhằm đáp ứng nhu cầu trình bày khác nhau; đồng thời hỗ trợ chỉnh sửa chính tả và ngữ pháp, giúp người dùng từng bước hoàn thiện kỹ năng sử dụng chữ Thrah Cham một cách chuẩn xác.
Các tính năng chính:
Chuyển tự theo chuẩn Rumi Cham 2000 (Rumi Champa) bao gồm (Rumi Cham chuẩn & Rumi Cham mở rộng).
Hiển thị chữ Thrah Unicode theo thời gian thực
Tùy chọn font và kích thước hiển thị
Hỗ trợ chỉnh sửa chính tả và ngữ pháp
3. Hướng dẫn sử dụng
Phần hướng dẫn giúp người dùng từng bước làm quen và sử dụng hiệu quả ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator trên Champa.one. Các thao tác được trình bày theo trình tự từ truy cập hệ thống, nhập liệu đến tùy chỉnh hiển thị, nhằm đảm bảo người dùng có thể dễ dàng chuyển tự văn bản từ Rumi Cham sang chữ Thrah một cách chính xác và thuận tiện.
3.1. Truy cập hệ thống
Để sử dụng ứng dụng, người dùng thực hiện các bước sau:
- Truy cập Website: https://champa.one/
- Chọn mục Cham Unicode trên thanh menu
- Chọn ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator
Sau khi hoàn tất các bước trên, giao diện ứng dụng sẽ hiển thị, cho phép người dùng bắt đầu nhập văn bản Rumi Cham và thực hiện chuyển tự sang chữ Thrah. Giao diện như Hình 1.
Hình 1. Giao diện Website: Champa.one
Cham Unicode: Để sử dụng ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator (Chuyển tự Cham Rumi - Thrah), kích vào nhãn Cham Unicode (sau nút Home). Giao diện xuất hiện như Hình 2.
Hình 2. Giao diện Mục Cham Unicode xuất hiện gồm 5 ứng dụng tương ứng.
3.2. Nhập văn bản Rumi Cham
Để sử dụng ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator (Chuyển tự Cham Rumi - Thrah), kích hoạt vào chức năng: Cham Rumi - Thrah Transliterator, ứng dụng được hiển thị như Hình 3.
Nhập văn bản vào khung hình chữ nhật (Nhập Rumi Cham).
Hình 3. Giao diện để nhập Rumi Cham vào khung nhập văn bản.
Hình 4. Nhập Rumi Cham vào khung chữ nhật.
Tiếp theo, nhập nội dung văn bản theo cấu trúc chữ Rumi Champa (Rumi Cham 2000).
Hình 5. Nhập Rumi Cham vào khung ở trên, akhar Thrah hiển thị tương ứng bên dưới.
3.3. Tùy chọn hiển thị
Font: Noto Sans Cham (mặc định) và các font khác
Size: Tùy chỉnh kích thước hiển thị chữ Thrah
Để chọn Font, người sử dụng có thể kích vào hộp chọn Font.
Select Font: Bao gồm một số Font như Hình 6.
Hình 6. Màn hình liệt kê một số Font (Noto Sans Cham, Font mặc định).
Tiếp theo, người sử dụng có thể hiển thị kích cỡ chữ Thrah (tăng hoặc giảm)
Size: Chọn kích cở hiển thị chữ Thrah, như Hình 7. Trong hình chọn Size 30.
Hình 7. Màn hình liệt kê tăng hay giảm kích cỡ hiển thị chữ Thrah.
4. Các chức năng soạn thảo
4.1. Nhập Rumi Cham
Nhập: Akhar Thrah Cam (bahasa Campa) vào khung văn bản. Chữ Thrah được hiển thị tương ứng bên dưới. Màn hình hiển thị mặc định như Hình 8.
Champa.one, cho phép người dùng chọn chính tả tiếng Cham. Lý do hiện nay nhiều người dùng chữ Thrah Cham vẫn chưa nắm vững chính tả và ngữ pháp.
Hình 8. Nhập Rumi Cham trong khung và hiển thị chữ Thrah (theo mặc định).
Nếu muốn nhập Rumi Cham (nhanh, tốc ký) trên điện thoại thông minh, Champa.one hỗ trợ nút Delete = Tab, hãy kích hoạt nút Delete = Tab để nhập văn bản Rumi Cham nhanh hơn (trên điện thoại Thông minh sẽ gán Backspace (Delete) = Select). Xem Hình 9.
Hình 9. Nhập Rumi Cham nhanh tốc ký thông qua kích hoạt nút Delete = Tab.
4.2. Xóa ký tự (Delete)
Cho phép xóa ký tự bên trái con trỏ để chỉnh sửa văn bản. Trong Hình 10, đã xóa (Delete): bahasa Campa.
Hình 10. Trong khung nhập, đã xóa cụm từ (bahasa Campa.
4.3. Chọn chính tả chữ Thrah
Người dùng có thể kích trực tiếp vào chữ Thrah để lựa chọn biến thể chính tả phù hợp, bao gồm tùy chọn dấu (baluw).
Champa.one, hỗ trợ chọn chữ Thrah Cham truyền thống đúng chính tả và ngữ pháp theo tài liệu cổ, văn bản Thrah hiển thị ít có dấu (baluw) đúng chính tả Thrah Cham. Tuy nhiên, người sử dụng có thể chọn dấu (baluw) tùy nhu cầu.
Khi muốn thay đổi chính tả Thrah Cham, người sử dụng kích chọn trực tiếp vào chữ Thrah.
Trong Hình 11, kích vào chữ Thrah: ꨌꩌꨚꨩ, thì xuất hiện hai lựa chọn (ꨌꩌꨚꨩ - mặc định).
Hình 11. Kích vào chữ Thrah (ꨌꩌꨚꨩ) để chọn chính tả chữ Thrah.
Tiếp tục, kích chọn chữ (ꨌꩌꨚꨩ) như Hình 12.
Hình 12. Kích vào chữ Thrah (ꨌꩌꨚꨩ) để chọn chính tả chữ Thrah.
Tiếp tục, khi kích vào chữ (ꨌꩌꨚꨩ), dấu mũi tên đỏ trong hình 12, kết quả hiển thị như Hình 13.
Hình 13. Kết quả chọn chữ Thrah (ꨌꩌꨚꨩ).
4.4. Đặt lại (Reset)
Nút Đặt lại giúp khôi phục toàn bộ nội dung về trạng thái mặc định ban đầu. Kích vào nút Reset, kết quả trong Hình 14.
Hình 14. Nút Reset, khôi phục toàn bộ chữ Thrah về trạng thái mặc định ban đầu.
4.5. Hoàn tất (Done)
Sau khi hoàn tất chỉnh sửa, nhấn Xong để xác nhận kết quả nhập liệu.
Quay lại Hình 12, sau khi kết quả chọn chữ Thrah (ꨌꩌꨚꨩ), như trong Hình 15.
Hình 15 Văn bản chữ Thrah đã chọn xong, đúng chính tả, ngữ pháp.
Tiếp tục, để xác nhận hoàn tất khâu nhập liệu, kích nút Done. Kết quả hiển thị như Hình 16.
Hình 16. Kết quả văn bản chữ Thrah sau khi xác nhận (hoàn tất) khâu nhập liệu.
4.6. Sao chép (Copy)
Cho phép sao chép toàn bộ văn bản Thrah vào bộ nhớ đệm để sử dụng trong các ứng dụng khác như MS Word hoặc mạng xã hội. Xem Hình 17.
Hình 17. Văn bản chữ Thrah đã sao chép (Copy) vào bộ nhớ đệm.
4.7. In văn bản (Print)
Để in văn bản Thrah Cham ra giấy thông qua máy in (printer), Champa.one hỗ trợ hai phương thức in: in trên máy tính (PC) (xem Hình 18) và in trên điện thoại (mobile) (xem Hình 19).
Chức năng in cho phép người dùng:
- In trực tiếp từ máy tính (PC)
- In từ thiết bị di động (mobile)
Nhờ đó, văn bản Thrah Cham có thể được xuất bản thuận tiện phục vụ cho học tập, nghiên cứu và lưu trữ.
Hình 18. Giao diện in trên máy tính (PC). Văn bản Thrah kích hoạt qua máy in HPI605A98 (HP Color).
Hình 19. Giao diện in qua điện thoại (mobile phone)). Văn bản Thrah đã được kích hoạt qua máy in HP Color Laser Jet Pro MFP 3301 [605A98].
4.8. Xóa văn bản (Clear)
Để xóa toàn bộ văn bản Rumi Cham và Thrah, kích vào nút Clear (khoanh tròn).
Hình 20. Xóa toàn bộ văn bản Rumi Cham và Thrah (Clear).
5. Kết luận
Ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator trên Champa.one là một công cụ hữu ích trong việc bảo tồn, chuẩn hóa và phổ biến chữ viết Akhar Thrah trong cộng đồng người Cham.
Việc kết hợp giữa Rumi Cham 2000 và công nghệ chuyển tự hiện đại giúp người dùng:
- Dễ dàng tiếp cận chữ Thrah
- Nâng cao độ chính xác trong chính tả và ngữ pháp
- Ứng dụng hiệu quả trong học tập, nghiên cứu và truyền thông
Không chỉ dừng lại ở chức năng chuyển tự, ứng dụng còn góp phần tạo nền tảng cho việc số hóa chữ viết Cham, hỗ trợ lưu trữ, chia sẻ và phát triển nội dung bằng chữ Thrah trong môi trường số. Đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình bảo tồn di sản chữ viết truyền thống, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng chữ Thrah một cách rộng rãi và nhất quán trong cộng đồng.
Champa.one sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và phát triển các công cụ ngôn ngữ, hướng đến mục tiêu phục vụ cộng đồng một cách trung thực, khoa học và bền vững, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa chữ viết Cham cho các thế hệ mai sau.
Hướng dẫn file PDF: Chuyển tự "Rumi Cham" sang Thrah
