Ts.Putra Podam
Acar: giáo sĩ của cộng đồng Cham Awal (thường bị gọi giản lược là “Cham Bani”); thuộc hệ thống tôn giáo Agama Awal, một hình thức Islam bản địa tại Champa.
Cham Awal (thường gọi là “Cham Bani”): cộng đồng người Cham theo truyền thống Islam giai đoạn sớm, mang tính bản địa Champa.
Agama Awal: hệ thống tôn giáo của cộng đồng Cham Awal; có nguồn gốc từ Islam nhưng còn ảnh hưởng văn hóa bản địa trong bối cảnh lịch sử và văn hóa Champa.
Awal (أوّل, awwal): mang nghĩa “ban đầu”, “khởi đầu”, “đầu tiên”, “trước tiên”. Trong bối cảnh Cham, thuật ngữ này thường được hiểu là giai đoạn đầu hoặc thời kỳ sơ kỳ của quá trình tiếp nhận Islam.
Al-Awwal (الأول): là một trong 99 danh xưng của Allah trong Islam, mang nghĩa “Đấng Đầu Tiên”, nhấn mạnh tính vĩnh cửu và không có khởi điểm của Thượng đế.
Awal cũng xuất hiện trong tên gọi của một số tháng trong lịch Islam, tiêu biểu như Rabīʿ al-Awwal (ربيع الأول), tháng thứ ba của Hồi lịch, có nghĩa là “mùa xuân đầu tiên”.
1. Awal: nghĩa ban đầu, bắt đầu, đầu tiên, trước tiên, thời tiền Islam, …
Hình 1a, 1b. Awal (nghĩa ban đầu, bắt đầu, đầu tiên, trước tiên, thời tiền Islam, …tiếng Anh: The First, tiếng Chăm: ꨕꨨꨵꨮꨭ).
Awal (أوّل, awwal) trong tiếng Ả Rập mang nghĩa “ban đầu”, “khởi đầu”, “đầu tiên”, “trước tiên”. Thuật ngữ này xuất hiện phổ biến trong hệ thống từ vựng Islam, đặc biệt trong tên gọi các tháng như Rabiʿ al-Awwal (ربيع الأول), nghĩa là “mùa xuân thứ nhất” hoặc “mùa xuân đầu tiên”.
Trong hệ thống lịch Islam (Hồi lịch), tháng đầu tiên là Muharram (محرم). Do đó, ngày mồng một của tháng Muharram được xem là ngày đầu năm mới của người Hồi giáo.
Năm Hồi lịch còn được gọi là năm Hijri, bắt đầu từ sự kiện Hijra (الهجرة) cuộc di cư của Muhammad từ Mecca đến Medina vào năm 622. Vì vậy, các năm Hồi lịch thường được ký hiệu bằng “AH” (Anno Hegirae, tiếng Latin nghĩa là “năm của cuộc Hijra”). Ví dụ, năm 2023 dương lịch tương ứng khoảng năm AH 1444-1445 trong Hồi lịch (do lịch Islam là lịch âm, ngắn hơn năm dương lịch).
Trong bối cảnh Champa, thuật ngữ Awal được sử dụng với ý nghĩa đặc thù, chỉ giai đoạn “khởi đầu” hoặc “Islam sơ kỳ” trong tiến trình tiếp nhận Islam của người Cham. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ về mặt thuật ngữ:
- Agama Awal: chỉ hệ thống tôn giáo Islam của cộng đồng Cham Awal, mang tính bản địa, hình thành từ giai đoạn sớm của quá trình Islam hóa tại Champa.
- Cham Awal (thường bị gọi giản lược là “Bani” trong một số tài liệu): là cộng đồng người Cham theo truyền thống Islam giai đoạn đầu, duy trì niềm tin độc thần (thờ Allah) nhưng có sự dung hợp với yếu tố văn hóa, tín ngưỡng bản địa.
2. Awal: tên thượng đế Allah, tên thứ tự 73 trong 99 tên của thượng đế Allah.
Hình 2a, 2b. Awal (Al-Awal), tên thứ 73 trong 99 tên của Thượng đế Allah.
Al-Awal (là một trong 99 Đại danh của Allah, Al-Awal là thứ tự 73 trong 99 tên của Allah. Nghĩa Đấng Đầu Tiên không có sự khởi đầu và tất cả vạn vật đều do Ngài duy nhất tạo hóa ra chúng.
Allah, Đấng Phúc lành và Tối cao phán:
- {Allah, không có Thượng Đế nào khác ngoài Ngài và Ngài mang những tên gọi tốt đẹp nhất} (Chương 20 – Taha, câu 8).
Và những tên gọi này đã chỉ rõ toàn bộ bản chất và các thuộc tính của Allah mà Ngài muốn người Muslim phải nhắc đến trong lễ nguyện Salah và Du-a (Cầu nguyện), Ngài phán:
- {Và Allah có những tên gọi tốt đẹp và hoàn hảo nhất, bởi thế, hãy gọi Ngài bằng các tên gọi đó} (Chương 7 – Al-‘Araf, câu 180).
3. Awal: xuất hiện trong tên gọi của một số tháng trong lịch Islam, tiêu biểu như Rabīʿ al-Awwal (ربيع الأول), tháng thứ ba của Hồi lịch, có nghĩa là “mùa xuân đầu tiên”. Từ awwal (أول) mang nghĩa “đầu tiên”, “ban đầu”, nên thường được dùng để chỉ yếu tố thứ nhất hoặc giai đoạn mở đầu trong cách gọi các tháng và các mốc thời gian trong Hồi lịch.
Hình 3a, 3b. Awal Muharam là tên tháng đầu tiên trong Hồi lịch, Rabi al-Awl tháng thứ ba trong Hồi lịch.
Rabīʿ al-Awwal (tiếng Ả Rập: رَبِيع ٱلْأَوَّل, Rabīʿ al-Awwal) là tháng thứ ba trong lịch Islam. Từ rabīʿ (رَبِيع) có nghĩa là “mùa xuân”, còn al-awwal (ٱلْأَوَّل) có nghĩa là “đầu tiên”. Vì vậy, Rabīʿ al-Awwal có nghĩa là “mùa xuân thứ nhất” hoặc “mùa xuân đầu tiên”.
Hồi lịch (Islamic calendar) là lịch âm, dựa trên chu kỳ của Mặt Trăng chứ không dựa trên Mặt Trời. Tháng mới bắt đầu khi trăng lưỡi liềm đầu tiên được quan sát sau lúc hoàng hôn. Một năm Hồi lịch có khoảng 354 ngày (355 ngày trong năm nhuận), nên các tháng không cố định theo mùa như lịch Gregory và sẽ luân chuyển qua các mùa theo thời gian.
Các tháng trong Hồi lịch gồm:
1. Muharram (محرم): “tháng cấm” (sacred month), là một trong bốn tháng thiêng khi chiến tranh bị cấm.
2. Safar (صفر): nghĩa gốc không hoàn toàn chắc chắn; thường được hiểu là “trống rỗng” (liên quan đến việc nhà cửa bỏ trống khi ra trận).
3. Rabīʿ al-Awwal (ربيع الأول): “mùa xuân thứ nhất”.
4. Rabīʿ al-Thānī / al-Ākhir (ربيع الثاني / الآخر): “mùa xuân thứ hai”.
5. Jumādā al-Ūlā (جمادى الأولى): “tháng khô hạn / đóng băng thứ nhất”.
6. Jumādā al-Thāniyah (جمادى الثانية): “tháng khô hạn / đóng băng thứ hai”.
7. Rajab (رجب): “tôn trọng”, là một tháng thiêng (cấm chiến tranh).
8. Shaʿbān (شعبان): “phân tán” (liên quan đến việc phân tán tìm nước hoặc tài nguyên).
9. Ramaḍān (رمضان): “nóng cháy”, là tháng chay tịnh ban ngày.
10. Shawwāl (شوال): “nâng lên” (liên quan đến đuôi lạc đà cái khi mang thai).
11. Dhū al-Qaʿdah (ذو القعدة): “tháng ngồi lại / nghỉ chiến”, là tháng thiêng.
12.Dhū al-Ḥijjah (ذو الحجة): “tháng hành hương”, diễn ra lễ Hajj tại Mecca, cũng là tháng thiêng.
Hình 4. Tên tháng theo Hồi lịch Hijri (Islam).
Hình 5. Tên tháng theo lịch Awal (lịch Acar đang dùng) chính là Hồi lịch Hijri (Islam).
Hình 6. Ngày 13 tháng 02 năm 2023, bà Phạm Thị Thanh Trà, UVTW Đảng, Bộ trưởng Bộ Nội Vụ chính thức ký văn bản số 520/BNV- TGCP về việc trả lời thắc mắc của cử tri liên quan đến tên gọi tôn giáo.
LINK: MỘT SỐ LIÊN KẾT LIÊN QUAN
1. Giáo sĩ Acar là hệ thống AWAL (dòng Hồi giáo tại Champa)
2. Giáo sĩ Acar là hệ thống AWAL (Awal dòng Hồi giáo tại Champa) File PDF
3. Chaam Bani (Chăm có đạo), Awal (Hồi giáo dòng Awal tại Champa)
4. Awal: Hệ phái Hồi giáo Champa
5. Bani không phải đạo tên "Bani"
6. Tham mưu: Tự điển Chăm định nghĩa Bani = Islam = Hồi giáo = Bani Awal = Agama Awal
7. Tôn giáo Cham: Thuận Thiên giả tồn - nghịch Thiên giả vong
8. Thượng đế Allah hiện hữu khắp làng Cham Bani ở Champa
9. Bộ trưởng Bộ Nội vụ trả lời cho cử tri người Cham về tên gọi tôn giáo
10. Bộ trưởng Bộ Nội vụ tát thẳng vào mặt ông Pgs.Pts.Ts1đêm. Thành Phần
11. Bộ Nội vụ cấp mã số mới "Hồi giáo Bani" hay "Hồi giáo" đã tồn tại
12. Người Cham quan tâm công văn 520/BNV-TGCP của Bộ Nội vụ
MỘT SỐ HÌNH ẢNH LIÊN QUAN AWAL
