Trong tiến trình chuyển đổi số hiện nay, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của người Cham, đặc biệt là chữ viết Akhar Thrah (Srah), trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn là sự thiếu hụt các công cụ nhập liệu vừa thuận tiện, trực quan, vừa phù hợp với thói quen sử dụng của người dùng hiện đại. Xuất phát từ nhu cầu đó, ứng dụng Cham Keyboard (bàn phím Cham Thrah) được xây dựng như một giải pháp thiết thực, nhằm hỗ trợ cộng đồng người Cham, các nhà nghiên cứu và người học tiếp cận, sử dụng và lan tỏa chữ Thrah trong môi trường số. Ứng dụng cho phép nhập liệu chữ Cham Thrah một cách trực quan, dễ sử dụng; đồng thời phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và bảo tồn chữ viết truyền thống. Bên cạnh đó, công cụ còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển tự từ Rumi Champa - Thrah, góp phần chuẩn hóa và phổ biến việc sử dụng chữ viết Cham trong đời sống hiện đại. Với những tính năng đó, Cham Keyboard (Classical Thrah) là công cụ hữu ích dành cho cộng đồng người Cham, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, văn hóa, giảng viên, sinh viên cũng như tất cả những ai quan tâm và mong muốn học tập, gìn giữ chữ Thrah.

Trong bối cảnh bảo tồn và phát triển chữ viết truyền thống của người Cham, việc ứng dụng công nghệ vào chuyển tự và chuẩn hóa chữ viết là một bước tiến quan trọng. Champa.one trân trọng giới thiệu ứng dụng chuyển tự Rumi Cham sang chữ Thrah (Akhar Thrah). Công cụ này được kế thừa từ nền tảng do Website Kauthara.org giới thiệu từ năm 2015 với font Cham Thrah. Sau hơn 10 năm phát triển, hệ thống đã được nâng cấp và tích hợp trên tên miền mới: Champa.one. Ứng dụng không chỉ phục vụ nhu cầu chuyển tự mà còn góp phần bảo tồn, phổ biến và chuẩn hóa chữ viết Thrah Cham trong cộng đồng. Nền tảng chuyển tự sử dụng bộ Rumi Cham 2000 do TS. Putra Podam cải tiến và kế thừa, bao gồm cả dạng chuẩn và mở rộng. Ứng dụng Cham Rumi - Thrah Transliterator cho phép người dùng nhập văn bản bằng Rumi Cham và tự động chuyển đổi sang chữ Thrah tương ứng một cách nhanh chóng và chính xác. Hệ thống được thiết kế thân thiện, dễ sử dụng, phù hợp cho cả người mới bắt đầu lẫn người đã quen với chữ viết Thrah Cham. Các tính năng chính của ứng dụng bao gồm: chuyển tự theo chuẩn Rumi Cham 2000, bảo đảm tính thống nhất và khoa học; hiển thị chữ Thrah Unicode theo thời gian thực ngay khi nhập liệu; tùy chọn font chữ và kích thước hiển thị nhằm đáp ứng nhu cầu trình bày khác nhau; đồng thời hỗ trợ chỉnh sửa chính tả và ngữ pháp, giúp người dùng từng bước hoàn thiện kỹ năng sử dụng chữ Thrah Cham một cách chuẩn xác.

Champa (Campa: ꨌꩌꨛꨩ ) là một vương quốc độc lập từ năm 192 (thế kỷ 2) sau Công Nguyên, ở miền Trung Việt Nam. Biên giới từ phía bắc tỉnh Quảng Bình kéo dài đến phía Nam của tỉnh Đồng Nai (Biên Hòa). Champa trong thời kỳ hưng thịnh từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 10, nhưng sau đó suy tàn dần, cụ thể là đối mặt với các mối đe dọa cuộc Nam Tiến của Việt Nam. Cuối cùng Champa bị xóa tên trên bản đồ thế giới vào năm 1832 (thế kỷ 19).

Thiên kinh Koran của Islam (Hồi giáo) toàn bộ có 30 chương (Juz) bao gồm 114 surah Surah (chương) và 6236 ayat (đoạn câu). Các tín đồ Islam tin rằng Thiên kinh này được mặc khải thông qua thiên thần Jibril (gabriel) đến cho Thiên sứ Muhammad. Do Thiên sứ Muhammad là người không biết chữ, nên mỗi câu Thiên kinh được mặc khải cho 5 người khác phải học thuộc lòng cả 30 chương, những vị này được gọi là Hafis và rất được tôn trọng. Ngoài ra Thiên kinh Koran còn ghi chép lại trên vỏ cây, tấm gỗ, da lạc đà, vải, … Quyển Thiên kinh trọn vẹn đầu tiên ra đời được sắp xếp lại với phần mở đầu là surah alham /al-Hamd hay được gọi là al-Fatihah (khai đề) và kết thúc bằng surah Kul Ak-O Praong hay được gọi là surah al-Nas (nhân loại).

Anh viết “…Trước năm 1975, văn tự Akhar Thrah chủ yếu được truyền dạy cho thế hệ trẻ bởi giới tăng lữ, tu sĩ, chức sắc hay các bô lão, theo qui luật của ngôn ngữ viết truyền thống…”. Cách nhìn nhận này của anh là một Pgs.Ts cũng không khác gì cách nhìn nhận bởi những người Chăm bình dân khác tại quê nhà, vì thực tế ai ai cũng thấy là vậy. Chỉ có điều là, theo anh “giới tăng lữ, tu sĩ, chức sắc hay các bô lão Chăm…” mới là giới anh minh/lão luyện của dân tộc Chăm đáng tin cậy, còn giới “giáo dục, văn hóa và khoa học Chăm” như thầy Nguyễn Văn Tỷ, thầy Nguyễn Văn Đạo, Ts. Quảng Đại Cẩn, nhà thơ/văn Chăm Phú Trạm chắc là “giới ngu xuẩn” hay sao.

Ramawan (Ramadan) năm nay 2021, một số giới trẻ Chăm gửi tin nhắn chúc nhau tin tức, sức khỏe, thịnh vượng, bình an,…là điều đáng tự hào. Tuy nhiên, từ Ramawan cần phải ghi đúng và chính xác để cùng bảo tồn và gìn giữ ngôn ngữ chữ viết Chăm.

MASJID: là phiên âm từ tiếng Arab, là nơi thờ tự, nơi cầu nguyện của tín đồ Hồi giáo trên thế giới. Trong tiếng Anh, Masjid được viết là Mosque, và tiếng Pháp viết là Mosquée. Trong tiếng Cham, MASJID được phiên âm thành:“MAGIK”. Tùy theo khu vực và vùng miền tên gọi này được gọi khác nhau như: Chăm Châu Đốc gọi là: Sâm Magik Chăm Tây Ninh gọi là: Sang Magik Chăm Bình Thuận, Ninh Thuận gọi là: Thang Magik...

Thiệp chúc Lễ Ramadan (Ramawan) năm 2019.

Cham Rumi là bộ gõ chữ Cham Thrah dùng trên điện thoại dòng iOS. Là ứng dụng gồm hai chức năng: bàn phím Cham Thrah và bàn phím Rumi Cam (gõ Rumi Cam EFEO 1997 tự động chuyển Thrah). Phiên bản iOS thiết kế gần tương tự phiên bản Cham Rumi cho dòng điện thoại Android. Cả hai phiên bản đã đăng trên trang web: kauthara.org, và Facebook: Putra Podam.

Cham Rumi là bộ gõ chữ Cham Thrah hữu ích dùng trên điện thoại dòng Android. Là ứng dụng gồm hai chức năng: bàn phím Cam Thrah và bàn phím Rumi Cam (gõ Rumi Cam tự động chuyển Thrah). Đây là phiên bản (Version 1.1), cập nhật (Last updated Feb 10, 2019), trên Google Play Store. Và đăng trên trang web: kauthara.org, và Facebook: Putra Podam.