Năm mới Champa (Rija Nagar) là một trong những lễ lớn và quan trọng nhất của người Cham, đặc biệt tại Panduranga-Champa. Về ý nghĩa, Rija Nagar có nhiều điểm tương đồng với các lễ năm mới tại Đông Nam Á như Songkran ở Thái Lan, Bunpimay ở Lào hay Chol Chnam Thmey ở Campuchia. Những lễ này đều chịu ảnh hưởng từ hệ thống lịch và truyền thống năm mới Ấn Độ, thường diễn ra vào khoảng giữa tháng 4 dương lịch.
Trong những ngày qua, trên mạng xã hội, cộng đồng Cham đang có nhiều tranh luận về tính đúng sai của lịch Sakawi liên quan đến ngày tháng tổ chức Rija Nagar. Đây là điều tích cực, vì cho thấy cộng đồng ngày càng quan tâm đến việc bảo tồn và sử dụng đúng di sản văn hóa Champa.
Nhân dịp năm mới Champa, Ts. Putra Podam xin gửi lời chúc mừng năm mới đến toàn thể cộng đồng Cham.
Trong bài viết ngắn này, Ts. Putra Podam chưa bàn đến việc nội dung lịch Sakawi đúng hay sai, cũng chưa đánh giá vấn đề ngày tháng tổ chức lễ Rija Nagar. Tuy nhiên, khi quan sát phần chữ Thrah (Srah) ghi trên lịch Sakawi được đăng tải trên mạng xã hội, có thể thấy xuất hiện khá nhiều lỗi chính tả cơ bản liên quan đến cách viết tên ngày, tháng và một số thuật ngữ quen thuộc.
Nếu ngay cả những từ cơ bản như tên ngày, tháng và năm bằng chữ Thrah còn viết chưa đúng, thì nội dung tổng thể của lịch Sakawi cũng cần được xem xét, đối chiếu và hiệu đính cẩn thận hơn.
Những góp ý dưới đây được căn cứ theo “Tài liệu Hoàng gia Champa” do các tác giả Po Dharma, Dominique Nguyen và Putra Podam biên soạn, xuất bản tại California (Hoa Kỳ) năm 2020.
Một số lỗi chữ Thrah cơ bản trên lịch Sakawi
- Bilan: ꨝꨪꨤꨩꩆ → sai, thừa dấu
- Sa: ꨧꨩ → sai, thừa dấu
- Angar: ꨀꨋꨩꩉ → sai, thừa dấu
- Jip: ꨎꨪꨫꩇ → sai, thừa dấu
Hình 1. Chữ Thrah (Srah) ghi trên lịch Sakawi Cham có một số lỗi chính tả.
Theo “Tài liệu Hoàng gia Champa”, cách viết đúng là:
- Bulan: ꨝꨭꨤꩆ
- Sa: ꨧ
- Angar: ꨀꨊꩉ (cũng có thể viết ꨀꨋꩉ)
- Jip: ꨎꨪꩇ
Việc viết sai các từ cơ bản như trên cho thấy hiện nay trong cộng đồng vẫn còn tình trạng sử dụng chữ Thrah chưa thống nhất, thậm chí có nơi thêm dấu hoặc ghép chữ không đúng quy tắc chính tả truyền thống. Nếu tình trạng này kéo dài, về lâu dài sẽ gây khó khăn cho việc chuẩn hóa chữ viết Cham, đặc biệt đối với thế hệ trẻ đang học và sử dụng Akhar Thrah.
Trong bối cảnh cộng đồng Cham hiện nay ngày càng quan tâm đến việc phục hồi và bảo tồn di sản Champa, việc sử dụng đúng chữ Thrah là điều rất cần thiết. Bởi chữ viết không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là một phần quan trọng của bản sắc văn hóa và trí nhớ lịch sử của dân tộc Cham.
Tóm lại, căn cứ theo “Tài liệu Hoàng gia Champa”, Ts. Putra Podam xin đưa ra một vài góp ý nhỏ về cách viết chữ Thrah trên lịch Sakawi hiện nay. Đây không phải là sự phê phán cá nhân hay phủ nhận giá trị của lịch Sakawi, mà chỉ là mong muốn cộng đồng Cham quan tâm hơn đến tính chính xác của chữ viết.
Việc chuẩn hóa và sử dụng đúng Akhar Thrah sẽ góp phần bảo tồn di sản Champa một cách bền vững, đồng thời giúp thế hệ trẻ Cham hiểu và sử dụng chữ viết dân tộc đúng với truyền thống và tư liệu cổ của ông cha để lại.
Hình 2. Chữ Thrah (Srah), Bulan: ꨝꨭꨤꩆ, ghi trong tài liệu Hoàng gia Champa. Ảnh: Putra Podam.
Hình 3. Chữ Thrah (Srah), Bulan: ꨝꨭꨤꩆ, ghi trong tài liệu Hoàng gia Champa. Ảnh: Putra Podam.
Hình 4. Chữ Thrah (Srah), Bulan: ꨝꨭꨤꩆ, ghi trong tài liệu Hoàng gia Champa. Ảnh: Putra Podam.
Hình 5. Chữ Thrah (Srah), Angar: ꨀꨊꩉ (ꨀꨋꩉ), ghi trong tài liệu Hoàng gia Champa. Ảnh: Putra Podam.
Hình 6. Chữ Thrah (Srah), Jip: ꨎꨪꩇ, ghi trong tài liệu Hoàng gia Champa. Ảnh: Putra Podam.
