Abstract
This article analyzes scholarly perspectives surrounding the term “Islam Bani” in the Cham community by comparing the arguments of Dr. Huỳnh Ngọc Liêm and PhD. Putra Podam. On that basis, it seeks to clarify issues related to historical formation, the process of religious localization, and the accuracy of the terminology from both academic and legal perspectives.
The findings indicate the need to clearly distinguish between the origin of Islam, localized forms of religious practice, and the system of Cham religious terminology, while also emphasizing the necessity of standardizing nomenclature in both academic research and state administration.
Dr. Huỳnh Ngọc Liêm: Conceptual Misrepresentation Must Be Avoided When Discussing “Islam Bani” of the Cham
1. When Academic Debate Becomes a Tool for Shaping Public Opinion (Dr. Huỳnh Ngọc Liêm)
In the current context of scholarly debate, Dr. Huỳnh Ngọc Liêm’s argument on distinguishing the boundary between academic discourse and social narratives is both valid and necessary. By highlighting the risks of scientific viewpoints being interpreted in ways that assign blame, generalize representation, or create opposition to the state, he contributes to reestablishing a framework of discussion grounded in academic and social responsibility.
Conversely, PhD. Putra Podam’s position rejecting the existence of the term “Bani religion” within the traditional Cham conceptual system also has a noteworthy basis. Drawing on historical data and Cham religious terminology, the Cham religious system after the 16th century is primarily defined through two categorical terms, “Agama Awal” and “Agama Ahier,” with no independent designation such as “Agama Bani.”
From an academic perspective, the standardization of terminology is not merely a linguistic matter but is directly linked to the accuracy of scientific knowledge and the integrity of cultural heritage. Maintaining or disseminating a term without a clear historical foundation may lead to distortions in understanding.
However, as Dr. Huỳnh Ngọc Liêm has emphasized, all debates must remain within a scientific framework, avoiding absolutism or the manipulation of public opinion. Therefore, a reasonable approach is to clearly distinguish between academic terminology and popular usage, thereby enabling appropriate and well-oriented adjustments.
2. The Historical Formation of “Bani” in the Process of Cultural Exchange in Champa (Dr. Huỳnh Ngọc Liêm)
In his study of Champa’s religious history, Dr. Huỳnh Ngọc Liêm provides a systematic account of the introduction and development of Islam in the region. According to his analysis, Islam was primarily transmitted to Champa between the 13th and 15th centuries through international maritime trade routes, although earlier contacts may have occurred as early as the 10th century, when Arab, Persian, and Malay merchants engaged in trade.
On the basis of this prolonged interaction, a segment of the Cham population adopted Islam selectively, adapting it to local cultural and social conditions. This process gave rise to localized forms of religious practice. Dr. Huỳnh Ngọc Liêm employs the concept “Bani” to describe this phenomenon as a result of religious acculturation and localization, rather than as an independent religion separate from Islam. This point is essential: in his approach, “Bani” represents a localized mode of Islamic practice, not a distinct religious system with its own independent doctrinal foundation.
This approach is consistent with widely accepted theories in religious studies regarding processes of localization and aligns with the observations of several international scholars studying the transformation of Islam in Southeast Asia. Therefore, Dr. Huỳnh Ngọc Liêm’s assertion that “Bani” is the outcome of selective adoption and cultural adaptation has a solid scholarly basis.
However, from the perspective of Champa’s terminological system and religious history, PhD. Putra Podam adds that it is necessary to clearly distinguish between religious practice and religious designation. Historical evidence shows that Islam had been present in Champa since at least the 10th century and developed significantly across successive dynasties, particularly from the 14th century onward, when many Cham rulers adopted Islamic titles and practices. This indicates that Islam was not merely an external influence but at one time played a central role in the political and religious structure of Champa.
Notably, after the 16th century, the Cham religious system became structured around two key terms: “Agama Awal” and “Agama Ahier,” reflecting two different modes of religious practice and interpretation within a shared belief system. Within this framework, there is no term “Agama Bani” as an official religious designation. Therefore, according to PhD. Putra Podam, the use of the concept “Bani religion” in certain contemporary discourses represents a simplification or conceptual reconstruction that does not fully reflect historical and scholarly foundations.
From this, it can be seen that there is no fundamental opposition between Dr. Huỳnh Ngọc Liêm and PhD. Putra Podam; rather, their differences lie mainly in approach and emphasis. Dr. Huỳnh Ngọc Liêm focuses on explaining the phenomenon of cultural acculturation and warns against the negative consequences of misinterpreting academic debates in the public sphere. Meanwhile, PhD. Putra Podam emphasizes the need for terminological standardization and the preservation of accuracy within the historical conceptual system of Champa.
It should be clearly affirmed that Dr. Huỳnh Ngọc Liêm does not advocate establishing “Bani religion” as an independent religion; rather, he uses the term “Bani” as a descriptive concept for localized religious practice within the community.
A rigorous academic approach is therefore required, with a clear distinction between the origin of the religion (Islam), the origin of the term (Bani), and the religious terminology in Champa history (“Agama Awal” and “Agama Ahier”). Clarifying these three conceptual layers not only enhances scientific accuracy but also contributes to guiding proper understanding within the community and in the study of Champa religion.
3. Religious Localization - A Common Pattern in History (Dr. Huỳnh Ngọc Liêm)
Dr. Huỳnh Ngọc Liêm presents a well-grounded argument by situating the phenomenon of “Bani” within the widely observed pattern of religious localization. He highlights that every religion introduced into a new cultural context undergoes adaptation and transformation, which aligns with classical theories in religious studies and anthropology. Comparative examples with Buddhism and Christianity reinforce the point that diversity in religious practice does not imply a denial of the religion’s original roots.
Importantly, Dr. Huỳnh Ngọc Liêm clarifies that variations in Cham ritual practices should not be used as criteria to negate historical connections to Islam. This approach is crucial for avoiding reductive judgments that conflate “religion” with specific “ritual forms.” At the same time, emphasizing the lived practices of the community as a vivid demonstration of localization shows a methodology that bridges theory with empirical reality.
From PhD. Putra Podam’s perspective, Dr. Huỳnh Ngọc Liêm’s argument is valid but requires further depth in distinguishing doctrine from practice. Accordingly, the concept of “orthodox Islam” should not be simplistically defined based on regional practices (e.g., in the Middle East or Malaysia), but rather on core doctrinal foundations such as the Qur’an and Hadith. Across diverse cultural contexts including Champa Muslim communities have historically approached and practiced Islam in different forms and degrees, yet all remain within the general trajectory of the religion.
Evidence of diverse Islamic practices in Malaysia, Indonesia, and other regions demonstrates that the phenomenon of localization is not exceptional but a common historical pattern. Even within communities regarded as “orthodox,” local religious elements often persisted from pre-Islamic cultural contexts before being adjusted or reinterpreted. This further supports the argument that the presence of indigenous cultural elements in the Cham community cannot justify detaching them from the historical continuum of Islam.
However, PhD. Putra Podam also offers a notable critique of some contemporary scholarly interpretations, cautioning that referring to this phenomenon as “localized Islam” sometimes lacks a clear distinction between elements that belong to Islamic doctrine and those that are indigenous cultural features. Without this differentiation, the concept of “localization” risks being applied ambiguously, potentially leading to inaccurate or biased conclusions.
Thus, it can be seen that Dr. Huỳnh Ngọc Liêm and PhD. Putra Podam share a fundamental agreement in acknowledging the general pattern of religious localization, while also complementing each other in analytical depth. Dr. Huỳnh Ngọc Liêm emphasizes the universality of localization and warns against extreme interpretations, whereas PhD. Putra Podam stresses the need to clarify doctrinal foundations and avoid conflating variations in practice with the essence of the religion.
4. The Designation “Islam Bani”: Issues of Scientific and Legal Accuracy (Dr. Huỳnh Ngọc Liêm)
In his argument, Dr. Huỳnh Ngọc Liêm contends that the designation “Islam Bani” serves as a scientifically grounded and practically relevant identifier, reflecting the characteristics of a religious community rooted in Islam but having undergone profound localization. This approach aligns with his broader perspective on cultural adaptation and diversity in religious practice, emphasizing that the term is not an administrative imposition but emerges from social recognition and governance needs.
However, from a critical standpoint, PhD. Putra Podam does not fully agree with this interpretation, especially on two core points:
i) the academic accuracy of the religious designation, and
ii) the legal validity of the term within the national legal framework.
Firstly, from a legal perspective, it is essential to distinguish between the name of a religion and the name of a religious organization. According to Official Letter No. 6955/BNV-TGCP dated December 28, 2020, from the Ministry of Home Affairs, the official religious system in Vietnam only recognizes “Islam” as an independent religion. Designations such as “Council of Islam Bani ic Leaders” refer solely to specific organizations within the Muslim community, not a separate religion called “Islam Bani” Failure to differentiate these two levels can lead to confusion in public understanding and administrative practice.
Secondly, from the perspective of Cham religious history, PhD. Putra Podam emphasizes that the term “Agama Bani” does not exist in the traditional conceptual system. After the 16th century, Cham religious terminology recognized only two main categories “Agama Awal” and “Agama Ahier” to distinguish different forms of religious practice. Therefore, using labels like “Bani religion” or “Islam Bani” as independent religions lacks historical basis and distorts the classification structure of indigenous religious systems.
A practical concern is that, during certain periods, recording “Bani religion” on national ID cards created a partially inaccurate perception within the community, especially among the younger generation. This highlights inconsistencies in the national religious registry and arbitrary inclusion of “Bani” on personal documents.
Methodologically, the difference between the two approaches is evident: Dr. Huỳnh Ngọc Liêm leans toward a sociologically descriptive designation, emphasizing flexibility and practical relevance, whereas PhD. Putra Podam advocates a normative approach, focusing on historical accuracy and legal legitimacy. This divergence reflects two common approaches in religious studies while underscoring the urgent need to integrate scholarly research with state management.
Based on this, PhD. Putra Podam recommends official clarification from competent authorities, particularly the Ministry of Home Affairs and religious management agencies, to ensure transparency and consistency in the use of terminology. Specifically:
1. Clearly determine whether “Islam Bani” is recognized as an official religion within Vietnam’s religious system;
2. If considered an independent religion, ensure its transparent inclusion in the national religion registry;
3. If not an independent religion, issue official guidelines on the proper use of the term to prevent misunderstandings in society and within the Cham community.
Additionally, from the perspective of standardizing designations and aligning with Cham religious history, PhD. Putra Podam proposes adjusting the current name of the organization “Council of Islam Bani ic Leaders” to more accurately reflect the community’s nature as “Representative Committee of the Awal Islamic Community.”
Reaffirmation
From the above analysis, several conclusions can be drawn:
- Legal perspective: Current regulations recognize only “Islam” as an official religion; “Islam Bani” is not an independent religion but appears only as an organizational name.
- Cham historical perspective: The term “Agama Bani” does not exist; traditional terminology includes only “Agama Awal” and “Agama Ahier.”
- Academic perspective: Using the designation “Bani religion” or “Islam Bani” is inaccurate, potentially misleading, and distorts understanding of the Cham community’s religious nature.
Thus, the requirement is not only to adjust terminology but also to establish a rigorous scholarly and legal dialogue mechanism to ensure consistency among academic research, state management, and community understanding.
5. Conclusion
The comparison of perspectives between Dr. Huỳnh Ngọc Liêm and PhD. Putra Podam does not indicate a fundamental opposition, but rather reflects differences in approach and academic focus regarding the same religious phenomenon within the Cham community. Dr. Huỳnh Ngọc Liêm examines the issue through the framework of cultural adaptation and religious localization, emphasizing the diversity of practice and cautioning against misinterpretation or public misguidance in academic discourse. In contrast, PhD. Putra Podam emphasizes the accuracy of historical terminology, the internally derived foundations of these terms within tradition, and the need for clear distinctions among conceptual levels in both research and state management.
From the juxtaposition of these approaches, several foundational principles can be drawn:
First, a clear distinction must be made between Islam as the religious origin and the local forms of practice among the Cham. In the traditional Cham frame of reference, religious leaders (Acar) use only the term “Agama Awal” with “Awal” derived from Arabic, meaning “first,” “early,” or “initial” to denote the tradition linked to Islam. In contrast, the term “Bani” as in “Cham Bani,” fundamentally means “Cham with the faith” or “Cham practicing the faith,” not “Cham following a religion named Bani.” This understanding aligns with the reality that the Cham terminological system does not contain the concept of “Agama Bani” Therefore, designations such as “Bani religion” or “Islam Bani” are academically inaccurate.
Moreover, in everyday Cham usage, particularly among Cham Muslims in Southern Vietnam, “Bani” carries meanings related to “faith” or “initiation into the faith,” as seen in phrases like Bac akhar Bani (learning Arabic script and the Qur’an) and Khotan tama Bani (undergoing the circumcision ceremony for initiation). Similarly, Cham following Agama Awal perform this ritual with the term Katal tama Bani, in which “Bani” signifies “faith” rather than a separate religion. This shows that “Bani” is a functional semantic term, not an independent religious identifier.
Second, historically, the Cham religious terminological system, particularly as used by religious leaders, contains only two religious’ terms: “Agama Awal” and “Agama Ahier.”
- Agama Awal represents the early Islam tradition, worshiping Allah as the sole Supreme Being.
- Agama Ahier reflects a later, syncretic development in Cham history, still recognizing Allah as Supreme, but coexisting with the indigenous Cham pantheon.
Both traditions share Allah as a theological reference point and have been continuously maintained from the 16th century to the present in Cham religious life. No other religious concepts exist in the Cham terminological system. Therefore, hypothesizing or introducing a concept like “Agama Bani” has no basis in historical tradition or in the Cham linguistic system.
Third, terminology must be standardized academically and legally to ensure accuracy, consistency, and to prevent misinterpretation within the community and in state management. Inconsistency in designations can lead not only to scholarly confusion but also to unintended consequences in religious classification and policy.
Fourth, the issue of designation is not merely linguistic; it reflects interpretive authority over the religious and cultural identity of the Cham community. Imposing or maintaining terms without traditional foundations can inadvertently distort the community’s self-perception, affecting the continuity of their traditions.
On this basis, PhD. Putra Podam does not support using the term “Islam Bani” as an independent religion, as it lacks both historical and legal grounding and risks misrepresenting the community’s religious nature. He recommends that competent authorities provide official conclusions and guidance to clarify the term’s position within the national religious system, ensuring transparency and consistency in governance and community life.
Overall, the issue of designation encompasses not only terminology but also cultural understanding, the community’s right to self-identify, and social governance mechanisms. Standardizing terminology should be situated within an interdisciplinary dialogue, integrating rigorous scientific research, respect for traditional knowledge, and clear policy guidance. Only through such a process can academic accuracy be maintained while properly preserving and promoting the religious and cultural heritage of the Cham community in a modern context.
Dr. Huỳnh Ngọc Liêm: Concepts Must Not Be Misrepresented When Discussing the “Islam Bani” of the Cham People
Không thể đánh tráo khái niệm khi bàn về “Hồi giáo Bàni” của người Chăm
Tác giả:Tiến sĩ Huỳnh Ngọc Liêm ( Nguồn Báo Lâm Đồng)
1. Khi tranh luận học thuật bị biến thành công cụ dẫn dắt dư luận
Những tranh luận gần đây trên mạng xã hội liên quan đến cách gọi “Hồi giáo Bàni” của cộng đồng Chăm đã thu hút sự chú ý của dư luận. Một số bài viết cho rằng việc sử dụng danh xưng này là “sai lịch sử”, “sai bản chất tôn giáo”, thậm chí quy kết đó là hành vi “áp đặt tôn giáo” hoặc “xóa bỏ bản sắc”.
Nếu chỉ dừng lại ở phạm vi trao đổi học thuật, những quan điểm khác nhau hoàn toàn có thể được thảo luận trong tinh thần khoa học. Tuy nhiên, khi một bài viết trên mạng xã hội sử dụng ngôn ngữ quy kết, tự nhận là tiếng nói đại diện cho cả cộng đồng, đồng thời dẫn dắt dư luận theo hướng đối lập giữa cộng đồng với chính quyền, vấn đề đã vượt ra khỏi phạm vi tranh luận học thuật.
Khi đó, nó trở thành câu chuyện về nhận thức xã hội, trách nhiệm phát ngôn trên không gian mạng và việc bảo vệ khối đại đoàn kết dân tộc. Chính vì vậy, việc nhìn nhận vấn đề “Hồi giáo Bàni” cần được đặt trên nền tảng lịch sử, khoa học tôn giáo và thực tiễn xã hội, thay vì những suy diễn giản lược hay cách diễn giải cảm tính.
2. Lịch sử hình thành của Bàni trong tiến trình giao lưu văn hóa Champa
Hồi giáo (Islam) du nhập vào Champa chủ yếu từ thế kỷ XIII - XV qua các tuyến thương mại hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, sự tiếp xúc ban đầu có thể đã diễn ra sớm hơn, từ khoảng thế kỷ X, khi các thương nhân Ả Rập, Ba Tư và Mã Lai đến khu vực này.
Trên nền tảng đó, trong quá trình giao lưu lâu dài, một bộ phận người Chăm đã tiếp nhận Hồi giáo theo hướng chọn lọc và thích nghi với văn hóa bản địa, hình thành nên Bàni. Đến cuối thế kỷ XVI - XVII, đặc biệt dưới thời vua Po Romé, Bàni đã định hình rõ nét như một dạng thức Hồi giáo bản địa hóa.
Đây không phải là sự tách rời hay “biến dạng” của Islam, mà là kết quả của quá trình nội sinh hóa tôn giáo trong điều kiện lịch sử - văn hóa cụ thể của Champa.
Trong ký ức cộng đồng, sự phân biệt giữa “Chăm Hồi giáo Bàni” và “Chăm Hồi giáo Islam” tồn tại như sự khác biệt về phương thức thực hành tôn giáo, không phải để phủ nhận nguồn gốc lịch sử của Islam. Nhiều học giả như Étienne Aymonier và Po Dharma cũng khẳng định Bàni là kết quả của quá trình tiếp nhận Hồi giáo có chọn lọc và bản địa hóa sâu sắc.
Chính sự giao thoa lâu dài giữa Islam và văn hóa bản địa đã hình thành nên hệ thống tín ngưỡng Bàni với những đặc trưng riêng biệt trong đời sống của cộng đồng Chăm. Việc phủ nhận Bàni khỏi dòng chảy lịch sử Hồi giáo là cách tiếp cận thiếu cơ sở khoa học, đồng thời đánh tráo giữa khác biệt thực hành và nguồn gốc tôn giáo.
Qua phân tích bài viết lan truyền trên mạng xã hội, có thể nhận thấy một số thủ pháp lập luận đáng chú ý:
1. Đánh tráo khái niệm khoa học: Lấy sự khác biệt nghi lễ để phủ nhận toàn bộ cách phân loại tôn giáo đã được nghiên cứu và sử dụng trong thực tiễn quản lý.
2. Tuyệt đối hóa quan điểm cá nhân: Biến một góc nhìn học thuật thành kết luận duy nhất và phủ nhận các cách tiếp cận khác.
3. Dẫn dắt cảm xúc dư luận: Sử dụng những cụm từ như “xóa bỏ bản sắc”, “áp đặt tôn giáo” để kích hoạt tâm lý nghi ngờ, gây mất đoàn kết trong cộng đồng, tạo dư luận xấu ảnh hưởng đến an ninh, trật tự tại địa phương.
Những cách diễn đạt này dễ khiến tranh luận học thuật bị biến thành công cụ dẫn dắt dư luận.
3. Bản địa hóa tôn giáo – quy luật phổ biến trong lịch sử
Một số ý kiến trên mạng xã hội cho rằng vì Bàni không thực hành đầy đủ các nghi lễ của Hồi giáo chính thống nên không thể xem là có liên hệ với Islam. Tuy nhiên, cách lập luận này chưa phản ánh đúng quy luật phát triển của các tôn giáo trong lịch sử.
Thực tế, khi một tôn giáo được truyền bá sang những khu vực văn hóa khác nhau, nó thường trải qua quá trình thích nghi với môi trường văn hóa - xã hội bản địa. Phật giáo khi truyền sang Trung Quốc, Nhật Bản hay Việt Nam đã hình thành nhiều truyền thống khác nhau. Kitô giáo khi lan rộng sang nhiều châu lục cũng xuất hiện nhiều biến thể văn hóa. Hồi giáo ở Đông Nam Á cũng trải qua những quá trình bản địa hóa tương tự. Tại Việt Nam, Phật giáo đã hình thành các dòng Thiền tông phát triển mạnh từ thế kỷ XI - XIII, thể hiện rõ sự thích nghi với điều kiện văn hóa - xã hội bản địa.
Những sự khác biệt đó không làm mất đi nguồn gốc lịch sử của tôn giáo, mà phản ánh quá trình tương tác giữa tôn giáo với môi trường văn hóa địa phương. Vì vậy, Bàni cần được nhìn nhận như một hiện tượng tôn giáo bản địa hóa đặc thù của người Chăm.
Thực tiễn sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng Chăm Hồi giáo Bàni hiện nay là minh chứng sinh động, phản ánh trực quan quá trình bản địa hóa sâu sắc của Hồi giáo tại Việt Nam. Các nghi lễ cộng đồng, ngoài những yếu tố có nguồn gốc từ Islam như vai trò của chức sắc, không gian hành lễ và tính tổ chức cộng đồng, còn tồn tại nhiều nghi thức mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa như việc dâng lễ vật, nghi thức chắp tay, lạy và các hình thức tưởng niệm gắn với tín ngưỡng truyền thống.
Những đặc trưng này không tồn tại trong Hồi giáo chính thống nhưng lại được cộng đồng Chăm Hồi giáo Bàni gìn giữ và thực hành ổn định qua nhiều thế hệ. Đó là kết quả của quá trình tiếp nhận có chọn lọc, dung hòa giữa tôn giáo ngoại nhập với nền tảng văn hóa - tín ngưỡng bản địa, hình thành nên một hệ giá trị riêng biệt, bền vững trong đời sống cộng đồng.
4. Danh xưng “Hồi giáo Bàni”: Sự chuẩn xác về khoa học và pháp lý
Việc sử dụng danh xưng “Hồi giáo Bàni” không phải là sự áp đặt hành chính, mà là cách định danh khoa học nhằm nhận diện một nhánh Hồi giáo đã được bản địa hóa sâu sắc tại Việt Nam. Danh xưng này phản ánh đúng bản chất kép: vừa có nguồn gốc từ Islam, vừa mang đặc trưng văn hóa - tín ngưỡng riêng của cộng đồng Chăm.
Trên thực tế, cách gọi này cũng nhận được sự đồng thuận trong cộng đồng, đặc biệt từ các chức sắc và người có uy tín, như một cách bảo vệ và khẳng định bản sắc tâm linh riêng biệt của người Chăm Hồi giáo Bàni. Cần thấy rằng, trên thế giới không có tôn giáo nào giữ nguyên trạng khi di chuyển qua các không gian văn hóa khác nhau. Việc cho rằng một cộng đồng “không thực hành đầy đủ các trụ cột” thì không thể được coi là thuộc tôn giáo đó là cách nhìn cứng nhắc, không phù hợp với thực tiễn lịch sử phát triển tôn giáo.
Trong quản lý nhà nước về tôn giáo, việc thống nhất cách gọi các tôn giáo và hệ phái là cần thiết nhằm bảo đảm sự rõ ràng trong hệ thống văn bản, dữ liệu và hoạt động quản lý. Danh xưng “Hồi giáo Bàni” được sử dụng trong nhiều tài liệu nghiên cứu cũng như trong thực tiễn quản lý nhằm chỉ cộng đồng Chăm theo đạo Bàni, đồng thời giúp phân biệt với các nhóm Hồi giáo khác trong cộng đồng Chăm.
Việc thống nhất tên gọi không phải là phủ nhận bản sắc của cộng đồng Chăm Hồi giáo Bàni. Ngược lại, nó giúp xã hội nhận diện rõ hơn một cộng đồng tôn giáo có bản sắc riêng, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng. Mặt khác, việc sử dụng danh xưng “Hồi giáo Bàni” không phải là sự áp đặt từ phía Nhà nước, mà xuất phát từ chính đề nghị, sự thống nhất của cộng đồng người Chăm, đại diện là Hội đồng Sư cả Hồi giáo Bàni. Đây là sự lựa chọn mang tính tự giác, tự nguyện nhằm xác định rõ bản sắc tôn giáo đặc thù của cộng đồng.
5. Truyền thống đoàn kết của cộng đồng Chăm
Trong lịch sử phát triển của đất nước, cộng đồng người Chăm luôn là một bộ phận quan trọng trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam. Qua nhiều thế hệ, đồng bào Chăm đã tích cực tham gia vào sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời gìn giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.
Trong cộng đồng Chăm, đồng bào theo Hồi giáo Bàni có truyền thống đoàn kết nội bộ bền chặt. Các lễ hội tôn giáo, sinh hoạt tín ngưỡng và các quy ước cộng đồng không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần duy trì sự ổn định và gắn kết trong đời sống cộng đồng. Ở nhiều địa phương, đồng bào Chăm đã phát huy tinh thần cần cù, sáng tạo trong lao động sản xuất, phát triển các ngành nghề truyền thống, thương mại và dịch vụ, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế địa phương.
*Thay lời kết
Trong xã hội đa dạng như Việt Nam, khác biệt văn hóa - tín ngưỡng là yếu tố làm giàu cho khối đại đoàn kết dân tộc, không phải nguyên nhân chia rẽ. Với vấn đề “Hồi giáo Bàni”, cần tiếp cận trên cơ sở khoa học, tôn trọng sự thật lịch sử và bản sắc văn hóa; đồng thời kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện suy diễn, đánh tráo khái niệm, lợi dụng khác biệt để kích động chia rẽ, trái với nguyên tắc thượng tôn pháp luật và tự do tín ngưỡng.
Trong bối cảnh thông tin phức tạp trên không gian mạng, cộng đồng Chăm cần giữ vững đoàn kết, tỉnh táo trước thông tin sai lệch, đặc biệt cảnh giác với các luận điệu lợi dụng tôn giáo, văn hóa để gây nghi ngờ, đối lập. Các chức sắc, trí thức và người có uy tín cần phát huy vai trò định hướng nhận thức đúng đắn, không để cá nhân, tổ chức lợi dụng danh nghĩa bản sắc để xuyên tạc lịch sử, làm tổn hại đoàn kết cộng đồng.
Đồng thời, cần chủ động phối hợp với chính quyền trong phát hiện, ngăn chặn và đấu tranh với các hành vi lợi dụng tôn giáo, không gian mạng để kích động chia rẽ; mạnh dạn phản bác quan điểm sai trái nhằm bảo vệ sự ổn định của cộng đồng. Việc gìn giữ bản sắc văn hóa và đời sống tôn giáo phải dựa trên tinh thần đoàn kết, tỉnh táo và thượng tôn pháp luật.
Phát huy truyền thống gắn bó với đất nước, đồng bào Chăm, trong đó có cộng đồng Chăm Hồi giáo Bàni, tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc nền tảng cho ổn định và phát triển bền vững.
