Một trí thức có gia đình sống nhiều chục năm ở Tây Nguyên nhận xét rằng, “Sau sự kiện ‘nhà nước Đề Ga 2003”, giao thông, điện, y tế rất được nhà nước quan tâm, cuộc sống của người dân Tây Nguyên thay đổi vượt bậc. Nhưng, đất đai vẫn là một vấn đề lớn”. Ức chế không chỉ bị thu hồi đất. Theo ông, “Ở một số buôn làng, đồng bào bán hết đất cho người Kinh, thậm chí không còn đất để địa táng theo truyền thống cha ông họ”.

Hằng năm, cộng đồng Cham Ahier (Cham thờ Po Allah còn ảnh hưởng tín ngưỡng Hindu bản địa) vẫn duy trì nhiều nghi lễ truyền thống tại đền Po Klong Mah Nai, nơi tôn kính Po Klong Mah Nai và Hoàng hậu Bia Som cùng các Thứ Phi người Cham. Tuy nhiên, thông tin do Sở Văn hóa tỉnh Bình Thuận công bố rằng Po Klong Mah Nai là vị vua cuối cùng của Champa và các bảo vật của ông hiện được lưu giữ tại nhà bà Nguyễn Thị Thềm được cho là hậu duệ và “công chúa cuối cùng” của người Cham là không chính xác. Po Klong Mah Nai trị vì giai đoạn 1622-1627, trong khi bà Nguyễn Thị Thềm sinh năm 1911 và mất năm 1995, cách nhau gần ba thế kỷ. Bà Nguyễn Thị Thềm có thể thuộc hậu duệ các quan lại của Thuận Thành trấn do triều Nguyễn bổ nhiệm đầu thế kỷ XIX, không liên hệ huyết thống với vương tộc Churu hay Cham Islam của Po Klong Mah Nai và Po Rome. Po Klong Mah Nai trị vì giai đoạn 1622-1627, trong khi bà Nguyễn Thị Thềm sinh năm 1911 và mất năm 1995, cách nhau gần ba thế kỷ. Bà Thềm có thể thuộc hậu duệ các thủ lĩnh Thuận Thành trấn do triều Nguyễn bổ nhiệm cuối thế kỷ XVIII- đầu XIX, không liên hệ huyết thống với vương tộc Churu-Cham Islam của Po Klong Mah Nai và Po Rome.

Po Klong Mah Nai, hay còn gọi là Po Mah Taha với tước hiệu Hồi giáo Maha Taha, trị vì Panduranga từ 1622 đến 1627, là một trong những nhân vật trung tâm trong lịch sử Panduranga-Champa thế kỷ XVII. Nhiều nguồn tư liệu nghiên cứu của Pháp xếp ông vào nhóm các quân vương theo Hồi giáo, phản ánh vai trò quan trọng của Islam trong cơ cấu chính trị và xã hội triều đình Panduranga. Sinh tại Panduranga-Champa và qua đời tại Bal Canar (Parik-Panduranga), nay thuộc khu vực Phan Rí-Bình Thuận. Po Mah Taha thuộc sắc tộc Churu và Raglai, và không có quan hệ huyết thống với vương triều Po Klong Halau (1579-1603), dòng vua có ảnh hưởng mạnh từ nửa sau thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII (Aymonier, 1890). Theo biên niên sử Panduranga (Sakkarai dak rai patao), ông lên ngôi năm Tuất, thoái vị năm Mão, trị vì sáu năm, với kinh đô đặt tại Bal Canar. Trong các thư tịch Hán Nôm của triều Nguyễn, tên ông được phiên âm thành Bà Khắc-Lượng Như-Lai, là dạng Hán hóa của danh xưng Cham nguyên thủy. Po Klong Mah Nai (1622-1627) truyền ngôi cho Po Rome (1627-1651). Po Rome là một vị vua Panduranga-Champa tôn sùng Hồi giáo (Islam).

Kinh sách Bani của người Chăm Bani (Chăm có đạo) là bản trích có chọn lọc trong Thiên kinh Quran (Koran), là Kinh sách viết bằng chữ Ả Rập (Arabic) và đọc theo tiếng Ả Rập (Arabic). Do đó, giáo sĩ (Acar) đọc Kinh sách Bani hay Thiên kinh Koran thường không hiểu nghĩa. Thậm chí một số Acar mới nhập đạo thường đọc Kinh sách Bani (Thiên kinh Koran) bằng bằng chữ Latin phiên âm tiếng Việt, do đó, Kinh sách Bani (Thiên kinh Koran) dù cùng một Surak hay cùng một chương nhưng các giáo sĩ (Acar) đọc khác nhau, thường dư hay thiếu chữ.

Thành Phần, trước khi thành lập Hội đồng Sư cả, chính ông ta đề nghị tên tôn giáo của người Chăm là "Hồi giáo", và ông ta yêu cầu Hội đồng Sư cả lấy tên tổ chức là:"Hội đồng Sư cả Hồi giáo Bani". Đúng ra ông Thành Phần nên lấy tên: "Hội đồng Sư cả Hồi giáo Awal" thì đúng hơn, tôn giáo Chăm hiện nay gồm hai phái là: Agama Awal và Agama Ahier. Tôn giáo Chăm gây bất ổn trong cộng đồng Chăm hôm nay là do ông Thành Phần vì đồng tiền Ấn Độ mà bán cả tôn giáo Chăm cho Ấn Độ.

Qur’an (القرآن) là “Lời mặc khải của Allah bằng tiếng Ả Rập, được truyền xuống cho Muhammad qua trung gian của Jibrail, khi xướng đọc được ban phước”. Qur’an được mặc khải cho Nabi Muhammad trong thời gian 23 năm tùy thuộc vào điều kiện và sự kiện đang diễn ra. Nó được chia thành hai giai đoạn chính; thời kỳ Makkah và thời kỳ Madinah và bao gồm 114 surah (chương) và 6236 ayat (đoạn câu), bắt đầu bằng surah alham/al-Hamd hay được gọi là al-Fatihah và kết thúc bằng surah Kul Ak-O Praong hay được gọi là surah al-Nas. (Xin tham khảo thêm bài viết: Vai trò của Qur'an /Koran/ Kuru-ân trong Bani chữ Bani có phải tiếng Ả Rập không?)

Tôn giáo là lĩnh vực luôn nhạy cảm, luôn thu hút sự tò mò, sự chú ý của dư luận trong cộng đồng Chăm nói riêng và thế giới bên ngoài. Đây cũng là lĩnh vực dễ bị lợi dụng vào các hoạt động gây chia rẽ dân tộc, tôn giáo, gây mất ổn định tình hình địa phương và xã hội. Vì vậy, định hướng hòa giải tôn giáo, tín ngưỡng hay đức tin là cần đưa ra sự thật, lý giải hợp tình hợp lý khoa học nhằm làm rõ và cho tín đồ hiểu được đâu là chân lý và đâu là âm mưu của thế lực buôn bán văn hóa Chăm. Đồng thời góp phần làm ổn định và tin tưởng lẫn nhau, sống chan hòa tốt đời đẹp đạo giữa các tôn giáo hay đức tin riêng của mọi người.

Patao Campa meng abat 15 marai tel Campa lahik aia bhian tuei Islam, oh hu patao Campa tuei agama Balamon (Hindu) tra. Tel di abad 17 (thế kỷ 17), raja patao Po Rome hu ba Cam Balamon marai tuei bhuk tik Po Allah, di meng nan nao, Cam Balamon jieng Cam Ahier, Cam lac Agama Ahier. Cam Awal nan, ew, Cam tuei Agama Awal. Yau urang Imam, Katip, Acar hu bhuk tik Po Allah saong tuei jalan nabi Muhammad, bac tapuk koran tuei panuec ndom sap puec urang Arap tuei Islam. Patao bia Campa, muk-kei Campa meng di kal tuei Islam (Asulam) min, marai tel harei ini.

Theo nguồn tin đáng tin cậy mà chúng tôi nhận được, Thành Kim Cục là một nhân vật đã từng gây sóng gió tham gia phong trào dân tộc cực đoan dưới sự cầm đầu của ông Thành Phần đã gởi đơn đến các cơ quan chức năng đòi tôn giáo Bani và vu cáo nhà nước Việt Nam xóa bỏ tôn giáo Bani trong danh mục tôn giáo Việt Nam. Ông Cục cũng là nhân vật nằm trong bộ tam Cục-Chiêu- Thánh nhận chỉ thị của Châu Thị Cành (cựu thành viên Fulro) nhận 15.000.000 USD kích động các chức sắc và tín đồ Bani chống chủ trương của Đảng và Nhà nước về chính sách tôn giáo.

Ngày 05/5/2023, tại thành phố Hồ Chí Minh, UBND tỉnh Ninh Thuận tổ chức họp báo về Lễ đón Bằng công nhận của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp”. Tại buổi họp báo, chính quyền tỉnh Ninh Thuận cung cấp thông tin về Lễ đón Bằng công nhận của UNESCO ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp” lễ hội được diễn ra từ ngày 13/6 đến ngày 18/6/2023 tại Ninh Thuận với nhiều hoạt động tham quan trải nghiệm ở làng gốm Bàu Trúc và dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Theo chương trình buổi họp báo thông tin, trong thời gian này sẽ diễn ra Hội thảo Bảo tồn và phát huy giá trị “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” với sự tham gia các nhà khoa học và nghệ nhân Chăm.