Trong các quốc gia theo thể chế tự do dân chủ, quyền lập hội được thừa nhận như một quyền căn bản của công dân. Pháp luật cho phép một số cá nhân đứng ra thành lập các hội đoàn xã hội hoặc chính trị, với điều kiện sinh hoạt ấy không trái với luật pháp sở tại. Mục đích của quy định này là bảo đảm tự do tư tưởng và quyền sinh hoạt tập thể, chứ không nhằm thiết lập tư cách chủ quyền hay trao thẩm quyền đại diện chính trị cho bất kỳ cộng đồng dân tộc nào.
Quyền lập hội và quyền đại diện dân tộc là hai phạm trù thuộc những bình diện khác nhau. Quyền lập hội thuộc lãnh vực dân sự; quyền đại diện dân tộc thuộc lãnh vực công quyền. Sự phân biệt này là một nguyên lý nhập môn của lý luận chính trị hiện đại. Việc đồng nhất hai phạm trù ấy không chỉ là một nhầm lẫn khái niệm, mà còn dẫn tới những hệ quả chính trị khó lường. Tuy nhiên, trong sinh hoạt của một bộ phận người Cham ở hải ngoại hiện nay, ranh giới căn bản này đang bị hiểu sai, hoặc bị cố ý làm mờ.
Theo các nguyên tắc nền tảng của công pháp quốc tế, quyền đại diện đối ngoại chỉ phát sinh từ một quốc gia có chủ quyền. Quyền ấy không hình thành từ ký ức lịch sử, từ cảm thức dân tộc, hay từ hoàn cảnh lưu vong, mà gắn liền với các yếu tố cấu thành nhà nước: lãnh thổ xác định, dân cư ổn định, một bộ máy quyền lực có hiệu lực thực tế và sự thừa nhận trong bang giao quốc tế. Ngoài khuôn khổ đó, không tồn tại một cơ chế pháp lý hay chính trị nào cho phép cá nhân hoặc tập thể tự nhận quyền nhân danh toàn thể một dân tộc.
Thực tiễn sinh hoạt của cộng đồng người Cham tại Hoa Kỳ trong nhiều năm qua cho thấy nguyên lý này đã được nhiều tổ chức tôn trọng một cách nghiêm chỉnh. Các hội đoàn như Hội Văn hóa Truyền thống Champa, Hội IOC Champa hay Hội đồng Phát triển Văn hóa-Xã hội Champa đều được thành lập hợp pháp, sinh hoạt công khai và có những đóng góp đáng kể cho đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, các tổ chức này luôn chỉ phát biểu trong giới hạn tư cách của chính mình, không tự nhận, cũng không được trao, danh nghĩa đại diện chính trị cho dân tộc Champa. Sự tự hạn chế ấy phản ánh một nhận thức chính trị chín chắn: xã hội dân sự không thể thay thế cho chủ quyền quốc gia.
Cũng cần phân định rõ rằng, việc một tổ chức được đăng ký pháp nhân tại Thụy Điển hay bất kỳ quốc gia dân chủ nào khác chỉ xác nhận quyền tồn tại hợp pháp của tổ chức ấy trong khuôn khổ luật lập hội. Giấy phép đó không mang nội dung công nhận chính phủ, không hàm chứa yếu tố chủ quyền, và càng không kéo theo thẩm quyền đại diện dân tộc. Việc cho phép một tổ chức tự xưng là “chính phủ lưu vong” tồn tại chỉ phản ánh tinh thần tôn trọng tự do lập hội của chế độ dân chủ, chứ không mang ý nghĩa chính trị hay ngoại giao.
Trong bối cảnh ấy, ông Thành Thanh Dải đã đứng ra thành lập và quảng bá một tổ chức tự xưng là “Chính phủ lưu vong Champa”, đồng thời đưa ra nhiều tuyên bố với danh nghĩa đại diện cho dân tộc Champa. Ông còn viện dẫn việc một nhóm người Chăm tại Malaysia tổ chức “Đại hội quốc tế Bangsa Champa” vào năm 2018 như một cơ sở được cho là hợp pháp cho tư cách đại diện ấy.
Điều đáng phê phán ở đây không chỉ nằm ở danh xưng “chính phủ lưu vong”, mà nằm ở chính cách ông Thành Thanh Dải sử dụng danh xưng ấy để mặc nhiên đặt mình vào vị trí người phát ngôn tối hậu cho toàn thể dân tộc Champa. Khi một cá nhân, không xuất phát từ bất kỳ thiết chế chủ quyền nào, không được trao một cơ chế ủy quyền bao trùm và có thể kiểm chứng, lại liên tục đưa ra các tuyên bố chính trị với danh nghĩa đại diện toàn dân tộc, thì đó không còn là sinh hoạt dân sự thông thường, mà là sự chiếm dụng danh nghĩa tập thể.
Nghiêm trọng hơn, ông Thành Thanh Dải không chỉ dừng lại ở việc tự nhận tư cách đại diện, mà còn tìm cách hợp thức hóa tư cách ấy bằng những lập luận mang tính ngụy biện pháp lý: viện dẫn giấy phép lập hội ở nước ngoài như thể đó là sự công nhận chính phủ; thổi phồng ý nghĩa của một đại hội cục bộ; và đánh đồng sự tham dự của một nhóm người với sự ủy quyền của toàn thể Bangsa Champa. Cách lập luận này không chỉ thiếu cơ sở trong công pháp quốc tế, mà còn phản ánh một sự lẫn lộn nghiêm trọng giữa quyền tự do lập hội và thẩm quyền công quyền.
Việc một cá nhân tự giới thiệu có học vị trong ngành chính trị học nhưng lại bỏ qua những nguyên lý căn bản nhất của đại diện chính trị vốn là kiến thức nhập môn không thể được xem là một sai sót kỹ thuật đơn thuần. Khi sai lạc ấy được lặp lại có hệ thống và được dùng làm nền tảng cho các tuyên bố nhân danh dân tộc, thì nó trở thành một vấn đề trách nhiệm chính trị. Trong trường hợp này, học vị, nếu có, không làm tăng trọng lượng cho lập luận, mà trái lại, càng làm nổi bật sự bất tương xứng giữa tri thức được tuyên xưng và hành vi chính trị được thực hiện.
Tuy nhiên, xét theo các nguyên tắc căn bản của đại diện chính trị, một cuộc hội họp hay đại hội dù mang danh xưng “quốc tế” cũng không thể tự thân tạo ra thẩm quyền đại diện nếu không có nền tảng chủ quyền hoặc một cơ chế ủy quyền bao trùm, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Việc một nhóm người tại một quốc gia cụ thể triệu tập đại hội chỉ phản ánh ý kiến của những người tham dự, chứ không thể được suy diễn thành ý chí chung của toàn thể cộng đồng Champa.
Trong lịch sử cận đại Đông Nam Á, trường hợp Quốc vương Norodom Sihanouk của Campuchia là một ví dụ điển hình cho giới hạn và điều kiện của tư cách đại diện chính trị trong hoàn cảnh lưu vong. Sau khi bị lật đổ năm 1970, Quốc vương Sihanouk sống nhiều năm ngoài lãnh thổ Campuchia. Tuy nhiên, tư cách đại diện quốc tế của ông không phát sinh từ tình trạng lưu vong ấy, mà bắt nguồn từ địa vị nguyên thủ của một quốc gia có chủ quyền đã được quốc tế thừa nhận. Chính sự kế thừa trực tiếp từ nhà nước Campuchia trước đó, cùng với việc duy trì được sự công nhận trong bang giao quốc tế, đã tạo cơ sở pháp lý và chính trị cho vai trò đại diện của ông trong thời gian lưu vong. Trường hợp này cho thấy rõ rằng, trong trật tự chính trị quốc tế, lưu vong tự thân không tạo ra quyền đại diện; chỉ có sự kế thừa chủ quyền và sự thừa nhận quốc tế mới làm phát sinh tư cách đại diện hợp pháp.
Đáng quan ngại hơn cả là việc các tuyên bố nhân danh Champa từ hải ngoại, đặc biệt là từ ông Thành Thanh Dải, dường như không đặt đúng mức vấn đề hậu quả chính trị đối với cộng đồng người Cham đang sinh sống trong nước những người không được tham vấn, không ủy quyền, nhưng lại có nguy cơ phải gánh chịu những hệ lụy phát sinh từ các phát biểu ấy. Trong logic quản trị của một nhà nước hiện hữu, các tuyên bố chính trị xuyên biên giới mang danh nghĩa đại diện dân tộc thường bị đặt trong khung an ninh và toàn vẹn lãnh thổ. Khi đó, người bị nhân danh lại chính là những người phải đối diện với hệ quả thực tế, trong khi người phát ngôn thì ở ngoài phạm vi chịu tác động trực tiếp.
Đây là một tình trạng bất quân bình nghiêm trọng về đại diện và trách nhiệm. Trong sinh hoạt chính trị, trách nhiệm không được xác định bởi thiện chí chủ quan, mà bởi những hậu quả có thể tiên liệu. Nhân danh dân tộc mà không gắn liền với bổn phận đối với những hệ quả ấy không thể được xem là một thái độ chính trị trưởng thành.
Nếu các yêu sách tự phong đại diện này được chấp nhận, thì về mặt lý luận, bất kỳ cá nhân hay nhóm người Cham nào khác cũng có thể tổ chức một đại hội tương tự và tự nhận quyền đại diện. Khi đó, sẽ xuất hiện nhiều “đại hội”, nhiều “chính phủ”, nhiều tiếng nói cùng lúc nhân danh dân tộc. Kết quả tất yếu không phải là sự gia tăng vị thế chính trị, mà là sự tiêu tán hoàn toàn của tính đại diện. Khi ai cũng có thể đại diện, thì rốt cuộc sẽ không còn ai đại diện cả.
Không ai phủ nhận quyền lập hội và quyền bày tỏ lý tưởng chính trị của bất kỳ cá nhân nào trong khuôn khổ luật pháp nước sở tại. Quyền ấy cần được tôn trọng. Tuy nhiên, quyền đại diện cho một dân tộc là một quyền tập thể, gắn liền với chủ quyền quốc gia hoặc với một tiến trình ủy quyền rộng rãi, minh bạch và được thừa nhận. Quyền đó không thể được tạo dựng bằng danh xưng, bằng học vị, hay bằng một đại hội mang tính biểu tượng.
Trong lịch sử cận đại, các chính phủ lưu vong chỉ được nhìn nhận như những chủ thể đại diện khi chúng kế thừa trực tiếp từ một quốc gia có chủ quyền đã tồn tại và duy trì được sự thừa nhận nhất định trong bang giao quốc tế. Trường hợp Champa, trong trật tự quốc tế hiện nay, không hội đủ những điều kiện ấy. Do đó, mọi tổ chức hay đại hội tự xưng đại diện chỉ có thể đại diện cho những người tham gia vào tổ chức hoặc đại hội đó, chứ không thể nhân danh toàn thể dân tộc Champa.
Tự do lập hội là một quyền đáng quý và cần được bảo vệ trong mọi xã hội dân chủ. Nhưng quyền ấy không thể bị ngộ nhận thành thẩm quyền đại diện dân tộc. Đại diện chính trị không phát sinh từ danh xưng, từ học vị hay từ những đại hội mang tính biểu tượng, mà chỉ hình thành trên nền tảng chủ quyền quốc gia hoặc một cơ chế ủy quyền rộng rãi, minh bạch và được thừa nhận. Trong khi Champa chưa có địa vị quốc gia trong trật tự quốc tế hiện nay, mọi tuyên bố nhân danh toàn thể dân tộc, nếu không được giới hạn đúng mức, đều không chỉ thiếu cơ sở pháp lý mà còn có nguy cơ gây hệ lụy trực tiếp cho cộng đồng người Cham trong nước. Nhận thức rõ giới hạn của danh nghĩa và trách nhiệm đi kèm với mỗi phát ngôn chính trị không phải là sự từ bỏ lý tưởng, mà là điều kiện cần thiết để bảo toàn lợi ích lâu dài và phẩm giá chính trị của chính dân tộc Champa.
Một số ảnh liên quan
LINK: Tin liên quan
Để giúp cộng đồng Chăm biết thêm lai lịch Thành Thanh Dải là ai? Mời độc giả tham khảo bài viết trên website: Champa.one
1. Thành Thanh Dải đang sinh hoạt Islam tại Thụy Điển: https://kauthara.org/article/367
2.Thành Đài lừa người Cham Malaysia và Cham Campuchia làm passport giả: https://kauthara.org/article/365
3. Ts. Thành Đài chê bai Ts. Thành Phần có kiến thức ngôn ngữ Chăm chỉ tầm giới bình dân: https://kauthara.org/article/
4. Thành Thanh Dải tuyên bố đại diện dân tộc Chăm tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc là hành vi lừa bịp: https://kauthara.org/article/405
5. Thành Thanh Dải đang sinh hoạt Islam tại Thụy Điển: https://kauthara.org/article/367
6. Thành Đài thủ tướng Champa lưu vong, chủ tịch Bangsa Champa đã có nghề cao quý, sao nay đi lừa gạt quỹ POROME: https://kauthara.org/article/366
7. Thành Đài nhiều tài lừa bịp dân: https://kauthara.org/article/364
8. Dự án “ma” quỹ Porome âm mưu phục quốc Champa - Phần 2: https://kauthara.org/article/360
9. Dư luận xung quanh Ban lãnh đạo dự án “ma” quỹ Porome âm mưu phục quốc Champa - Phần 1: https://kauthara.org/article/358
10. Tiến sĩ “giả mạo” Thành Đài đề cử Tiến sĩ “Poh Gak “Quảng Đại Cẩn điều hành dự án quĩ Porome: https://kauthara.org/article/354
